Şiddet nedeniyle boşanma davası, Türk Medeni Kanunu’nun 162. maddesinde düzenlenen özel bir boşanma sebebine dayanır. Eşlerden biri diğerinin hayatına kastederse, ona pek kötü davranırsa veya ağır derecede onur kırıcı bir davranışta bulunursa diğer eş boşanma davası açma hakkına sahiptir. Ancak bu hak altı ay ve beş yıllık hak düşürücü sürelere bağlıdır ve şiddeti affeden eşin bu sebebe dayanan dava hakkı yoktur.
Kısaca
- Dayanak: TMK m. 162. Hayata kast, pek kötü davranış ve ağır derecede onur kırıcı davranış özel boşanma sebebidir. Genel sebep ise evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıdır (TMK m. 166/1).
- Süre: Sebebi öğrenmeden başlayarak altı ay, her hâlde sebebin doğumundan başlayarak beş yıl. Bu süreler hak düşürücüdür.
- Af: Affeden tarafın dava hakkı yoktur. Dava sürerken kendi isteğiyle birlikte yaşamaya dönen eş, tazminat bakımından ciddi risk alır (HGK, E. 2017/2426).
- Koruma: 6284 sayılı Kanun, tedbir kararı için şiddetin delilini veya belgesini aramaz (m. 8/3). Boşanma davasında ise davacı şiddeti ispatlamak zorundadır.
- Arabuluculuk: Aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli değildir (6325 sayılı Kanun m. 1/2).
- Ceza: Eşe veya boşandığı eşe karşı kasten yaralamada soruşturma şikâyete bağlı değildir ve ceza yarı oranında artar (TCK m. 86/3-a).
Şiddet Gören Eş İlk Olarak Ne Yapmalı?
Şiddet gören eş önce kendi güvenliğini sağlamalıdır. Acil bir tehlike varsa 112 veya kolluk aranır; ardından sağlık kuruluşundan adli rapor alınır. Koruma kararı için kolluğa, Cumhuriyet savcısına, aile mahkemesine veya mülkî amire başvurmak mümkündür. Eş, boşanma davasını bu adımlardan sonra ayrıca açar.
Bu sıralama, iki ayrı ihtiyacı birbirinden ayırır. Koruma kararı kişiyi hemen korumayı amaçlar ve delil aramaz. Boşanma davası ise evliliği sona erdirir ve ispat ister. Dolayısıyla ilk günlerdeki rapor, tutanak ve tedbir kararı, ileride boşanma davasının da temel delillerini oluşturur.
- Güvenlik: Acil durumda 112 veya kolluğa haber verin; olay kayıt altına girsin.
- Adli rapor: Sağlık kuruluşunda muayene olun ve yaralanmaları rapora geçirtin.
- Koruma kararı: 6284 sayılı Kanun uyarınca uzaklaştırma, yaklaşmama veya konutun size tahsisi tedbirlerini isteyin.
- Ceza şikâyeti: Eşe karşı kasten yaralamada soruşturma şikâyete bağlı değildir; yine de kolluk veya savcılıkta ifade verin.
- Süre kontrolü: TMK m. 162’ye dayanacaksanız altı aylık süreyi öğrenme tarihinden hesaplayın.
- Boşanma davası: Aile mahkemesinde öncelikle TMK m. 162’ye, olmazsa TMK m. 166/1’e dayanın.
Şiddet Nedeniyle Boşanma Sebebi: TMK 162
Şiddet nedeniyle boşanmanın özel dayanağı TMK m. 162’dir. Madde metni şöyledir: “Eşlerden her biri diğeri tarafından hayatına kastedilmesi veya kendisine pek kötü davranılması ya da ağır derecede onur kırıcı bir davranışta bulunulması sebebiyle boşanma davası açabilir.” Madde üç ayrı hâl sayar ve her biri tek başına yeterlidir.
Bu sebep, kanunun saydığı özel boşanma sebeplerinden biridir. Aynı yapıdaki diğer özel sebep zinadır (TMK m. 161); iki maddede de altı ay ve beş yıllık süre ile af kuralı vardır. Zinaya ilişkin ayrıntıları aldatma ve zina nedeniyle boşanma rehberimizde anlattık.
Hayata kast
Hayata kast, eşin diğer eşin canına yönelik bir saldırısını ifade eder. Örneğin bıçakla saldırı ya da öldürme amacı taşıyan başka bir eylem bu hâle girer. Kanun bu hâl için ayrıca başka bir koşul aramaz; eylem ispatlanınca TMK m. 162’nin ilk hâli gerçekleşir.
Pek kötü davranış
Pek kötü davranış, eşin vücut bütünlüğüne veya sağlığına yönelik ağır ve çoğu zaman süregelen kötü muameledir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin incelediği bir dosyada kadın, hayata kast ve pek kötü davranış sebeplerini ileri sürmüştü. İlk derece mahkemesi bu sebeplerin ispatlanmadığını kabul ederek davayı reddetti.
Ancak dosyada erkeğin sürekli şiddeti, kadının üç kez sığınma evinde kalması ve erkeğin eşine şiddetten aldığı mahkûmiyet vardı. Daire bu delillerle pek kötü davranış sebebiyle boşanmaya karar verilmesi gerektiğini belirtti ve kararı oybirliğiyle bozdu (2. HD, E. 2015/7377, K. 2015/21780, T. 18.11.2015).
Ağır derecede onur kırıcı davranış
Ağır derecede onur kırıcı davranış, eşin kişiliğini ve saygınlığını hedef alan ağır söz ve davranışları kapsar. Bu hâl fiziksel bir saldırı aramaz. Örneğin Yargıtay, kadının eşine yönelik birden çok sefer ağır hakaret ve beddua içeren söylemlerini ve psikolojik şiddet içeren ifadelerini bu kapsamda gördü.
O dosyada bölge adliye mahkemesi, kadının eylemlerinin “zulüm ve işkence boyutunda olmadığı” gerekçesiyle erkeğin davasını reddetmişti. Yargıtay ise TMK m. 162 koşullarının gerçekleştiğini belirterek erkek lehine kararı bozdu (2. HD, E. 2024/8642, K. 2025/4989, T. 13.05.2025). Hakaret ve küfrün boşanmaya etkisini hakaret ve küfür nedeniyle boşanma yazımızda ayrıca ele aldık.
TMK 166’da şiddete özgü bir hüküm var mı?
Hayır. Bazı yazılar TMK m. 166’nın “eşler arasında şiddet veya kötü muamele varsa” boşanmaya izin verdiğini söyler; kanunda böyle bir cümle yoktur. TMK m. 166/1’in metni şudur: “Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış olursa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir.” Şiddete özgü hüküm TMK m. 162’dir.
Şiddet Nedeniyle Boşanma: TMK 162 ile TMK 166/1 Farkı
TMK m. 162 özel bir sebeptir: davacı koşulları ispatlarsa mahkeme ayrıca ortak hayatın çekilmez hâle gelip gelmediğini araştırmaz. TMK m. 166/1 ise genel sebeptir ve evlilik birliğinin temelinden sarsılmasını arar. Şiddet olayları iki maddenin kapsamına da girer; fark süre, af ve ispat noktalarında ortaya çıkar.
Örneğin tek bir ağır saldırıyı altı ay içinde dava konusu yapan eş, TMK m. 162’ye dayanır. Buna karşılık süre geçmişse veya olaylar bu maddenin ağırlık eşiğine ulaşmıyorsa mahkeme aynı olayları genel sebep kapsamında değerlendirir. Genel sebebin işleyişini evlilik birliğinin temelinden sarsılması rehberimizde ayrıntılı olarak anlattık.
| Konu | TMK m. 162 (özel sebep) | TMK m. 166/1 (genel sebep) |
|---|---|---|
| Ne gerekir? | Hayata kast, pek kötü davranış veya ağır derecede onur kırıcı davranış | Evlilik birliğinin temelinden sarsılması |
| Çekilmezlik | Mahkeme ayrıca araştırmaz | Kanun, ortak hayatı sürdürmeyi beklenemez kılan bir sarsıntı arar |
| Süre | Altı ay / beş yıl (hak düşürücü) | Kanunda bu türden bir süre yok |
| Af | Affeden tarafın dava hakkı yok | Mahkeme affedilen olaya dayanarak tazminat vermez |
| Kusur | Mahkeme tazminat ve nafaka için yine belirler | Mahkeme hem boşanma hem sonuçlar için belirler |
Şiddet nedeniyle boşanma davasında terditli talep
Davacı, dilekçesinde öncelikle TMK m. 162’ye, bu sebep ispatlanamazsa TMK m. 166/1’e dayanma hakkına sahiptir. Böylece mahkeme özel sebebi reddetse bile aynı olayları genel sebep kapsamında inceler. Yargıtay’ın yukarıda andığımız 2015 tarihli kararında ilk derece mahkemesi, kadının genel sebebe dayanan talebini incelememişti.
Daire, karşı tarafın gelmediği ön inceleme duruşmasında ileri sürülen TMK m. 166/1 talebinin HMK m. 141 uyarınca geçerli bir talep olduğunu ve incelenmesi gerektiğini belirtti (2. HD, E. 2015/7377). Bu nedenle davacılar şiddet nedeniyle boşanma davalarında çoğunlukla iki sebebe birlikte dayanır.
Şiddet Türleri: Fiziksel, Psikolojik, Sözlü, Ekonomik ve Cinsel
6284 sayılı Kanun şiddeti fiziksel, cinsel, psikolojik, sözlü veya ekonomik zarar ya da acıyla sonuçlanan veya sonuçlanması muhtemel her türlü tutum ve davranış olarak tanımlar. Tehdit, baskı ve özgürlüğün keyfî engellenmesi de bu tanıma girer (m. 2/1-d). Boşanma davasında bu türlerin her biri kusur ve sebep değerlendirmesinde rol oynar.
Kanun ayrıca ev içi şiddeti, aynı haneyi paylaşmasa da aile veya hanede ya da aile mensubu sayılan kişiler arasındaki her türlü fiziksel, cinsel, psikolojik ve ekonomik şiddet olarak tanımlar (m. 2/1-b). Örneğin eşi aileden ve arkadaşlarından yalıtmak, “sosyal şiddet” diye ayrı bir kanuni tür oluşturmaz; ancak özgürlüğün keyfî engellenmesi ve psikolojik şiddet olarak tanımın içinde yer alır.
Fiziksel şiddet
Fiziksel şiddet; vurma, itme, tokat atma, boğazını sıkma veya bir nesneyle saldırma gibi vücuda yönelik eylemlerdir. Ağır ve süregelen fiziksel şiddet, pek kötü davranış olarak TMK m. 162 kapsamına girer. Hayata yönelik bir saldırı ise bu maddenin hayata kast hâlini oluşturur.
Psikolojik ve sözlü şiddet
Psikolojik ve sözlü şiddet de şiddet nedeniyle boşanma davasına dayanak olur. Sürekli aşağılama, tehdit, ağır hakaret ve korku ortamı yaratma bu türün tipik örnekleridir. Yargıtay, birden çok sefer ağır hakaret ve psikolojik şiddet içeren ifadeleri ağır derecede onur kırıcı davranış saydı (2. HD, E. 2024/8642). Dolayısıyla psikolojik şiddetin özel boşanma sebebi sayılmadığı yönündeki görüşler bu kararla bağdaşmaz.
Ekonomik şiddet
Ekonomik şiddet, eşin ekonomik bağımsızlığını yok eden veya temel ihtiyaçlarını karşılamasını engelleyen davranışlardır. Örneğin eşin gelirine el koymak, çalışmasını engellemek veya evin zorunlu giderlerini kasıtlı olarak karşılamamak bu türe girer. 6284 sayılı Kanun ekonomik şiddeti açıkça şiddet türleri arasında sayar.
Mahkemeler ekonomik şiddeti çoğu zaman genel sebep kapsamında kusur olarak değerlendirir. Bununla birlikte eşin onurunu ağır biçimde kıran bir davranış biçimine dönüşürse eş bu davranışı TMK m. 162 kapsamında da ileri sürme hakkına sahiptir. Hangi maddeye gireceği, olayın ağırlığına ve sürekliliğine göre değişir.
Cinsel şiddet
Cinsel şiddet, eşin rızası olmadan cinsel davranışa zorlanmasıdır. Evlilik, eşin cinsel özerkliğini ortadan kaldırmaz. Bu tür eylemler hem 6284 sayılı Kanun’daki şiddet tanımına girer hem de ağırlığına göre pek kötü veya ağır derecede onur kırıcı davranış olarak boşanma sebebi oluşturur.
Şiddet Nedeniyle Boşanma Davası Açma Süresi
TMK m. 162’ye dayanan şiddet nedeniyle boşanma davası, boşanma sebebini öğrenmeden başlayarak altı ay ve her hâlde sebebin doğumundan başlayarak beş yıl içinde açılmalıdır. Bu süreler hak düşürücüdür. İki süreden hangisi önce dolarsa özel sebebe dayanan dava hakkı o tarihte düşer.
Altı aylık süre olayın gerçekleştiği günden değil, eşin boşanma sebebini öğrendiği günden başlar. Şiddet mağduru eş olayı çoğu zaman yaşadığı gün öğrenir; ancak ağır onur kırıcı bir davranışın sonradan öğrenilmesi de mümkündür. Bu nedenle “olaydan itibaren altı ay” biçimindeki anlatımlar eksiktir. Beş yıllık süre ise öğrenmeye bakmaz ve olayın gerçekleştiği tarihten işler.
Altı ay ve beş yıl nasıl hesaplanır?
Kurgusal bir örnekle anlatalım. Bir eş, Mart ayında yaşadığı ağır bir saldırıyı aynı gün öğreniyor. Bu durumda TMK m. 162’ye dayanan davayı en geç Eylül ayının aynı gününe kadar açmalıdır. Buna karşılık eşinin yıllar önce kendisi hakkında söylediği ağır onur kırıcı sözleri ancak bugün öğrenen eş için altı ay bugünden başlar; ama sözlerin üzerinden beş yıl geçmişse özel sebebe dayanma hakkı düşmüştür.
Sürelerin gün olarak hesabında hukuki süre hesaplama aracımızdan yararlanabilirsiniz. Ancak araç yalnız takvim hesabı yapar; öğrenme tarihinin hangi gün olduğu ve olayın hangi sebebe girdiği ayrıca değerlendirilmelidir.
Süre geçtiyse boşanma mümkün mü?
Evet. Hak düşürücü süreler yalnız TMK m. 162’ye dayanan dava hakkını ortadan kaldırır. Eş, aynı olayları evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebiyle TMK m. 166/1 kapsamında ileri sürme hakkına sahiptir. Bu durumda mahkeme, olayların ortak hayatı sürdürülemez hâle getirip getirmediğine ve tarafların kusur durumuna bakar.
Şiddeti Affetmek ve Barışmak Dava Hakkını Etkiler mi?
Evet. TMK m. 162’nin son cümlesine göre affeden tarafın dava hakkı yoktur. Ancak her birlikte yaşama af anlamına gelmez. Yargıtay, af veya hoşgörüye dair delil yoksa ve şiddet birden fazla kez uygulanmışsa, olaydan sonra birlikte yaşamaya devam etmeyi tek başına af saymaz.
Olaydan sonra aynı evde kalmak af mıdır?
Kural olarak hayır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin incelediği dosyada ilk derece mahkemesi, erkeğin fiziksel şiddetinden sonra tarafların birlikte yaşadığını ve şiddetin affedildiğini kabul etmişti. Mahkeme tarafları eşit kusurlu saydı ve kadının tazminat taleplerini reddetti.
Daire ise affa veya hoşgörüye dair delil bulunmadığını ve şiddetin birden fazla kez uygulandığını belirtti. Buna göre erkek ağır kusurluydu; kusurlu davranışları kadının kişilik haklarına saldırı oluşturuyordu ve kadın maddi destekten yoksun kalıyordu. Daire, TMK m. 174/1-2 uyarınca kadın yararına tazminat verilmesi gerektiğini belirterek kararı bozdu (2. HD, E. 2018/2655, K. 2018/13511, T. 26.11.2018).
Dava açtıktan sonra barışırsam ne olur?
Bu soru daha risklidir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun incelediği dosyada kadın, şiddet gerekçesiyle dava açmış; dava sürerken eşinin ısrarı ve çocukları düşünerek barışmış, yaklaşık üç ay birlikte yaşamış ve vekiline duruşmalara girmemesini bildirmişti. Erkek yeniden şiddet uygulayınca kadın davayı yeniledi; ilk derece mahkemesi de kadın yararına tazminata hükmetti.
Kurul çoğunluğu ise farklı düşündü. Kurula göre kendi isteğiyle dava tarihinden sonra birlikte yaşamaya devam eden eş, böylece diğerinin dava öncesi kusurlarını affetmiş olur. Af, son olaydan önceki vakıalarda sonuç doğurur ve affedilen olaylar gerekçe gösterilerek tazminata hükmedilemez. Kurul, dava tarihinden sonraki olaylara dayanarak yeni bir dava açılabileceğini de belirtti (HGK, E. 2017/2426, K. 2020/243, T. 04.03.2020).
Karar oyçokluğuyla çıktı. Karşı oy, şiddet devam ettiğinde barışma çabasının af anlamına gelmeyeceğini savundu; ancak bu görüş çoğunluğun değil, karşı oyun görüşüdür. Bu nedenle iki kararı birlikte okumak gerekir: af için açık bir irade veya affı gösteren bir davranış aranır. Bununla birlikte dava sürerken kendi isteğiyle ortak hayata dönmek, tazminat talepleri bakımından ciddi bir risk doğurur.
Şiddet Nedeniyle Boşanma Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
Davaya bakmakla görevli mahkeme aile mahkemesidir (4787 sayılı Kanun m. 4). Yetkili mahkeme ise eşlerden birinin yerleşim yeri veya eşlerin davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m. 168).
Bu kural, şiddet nedeniyle başka bir şehre taşınan eşe kolaylık sağlar. Yeni yerleşim yerinde dava açan eş, saldırgan eşin bulunduğu şehre gitmek zorunda kalmaz. Ayrıca 6284 sayılı Kanun’daki “hâkim” tanımı aile mahkemesi hâkimini ifade eder (m. 2/1-c).
Şiddet iddiasında arabuluculuk yolu var mı?
Hayır. 6325 sayılı Kanun’a göre aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli değildir (m. 1/2). Boşanma davası için zaten dava şartı arabuluculuk da yoktur. Bu nedenle şiddet iddiası bulunan bir boşanma uyuşmazlığında taraflar doğrudan mahkemeye başvurur. Arabuluculuğa elverişli işlerin kapsamını ihtiyari arabuluculuk yazımızda anlattık.
Şiddet Nedeniyle Boşanma Davasında İspat ve Deliller
Boşanma davasında şiddeti iddia eden eş, bunu ispat etmek zorundadır. Bu yönüyle dava, delil aramayan 6284 tedbir sürecinden farklıdır. Mahkeme rapor, tanık, kolluk tutanağı, ceza dosyası ve hukuka uygun yazışmalar gibi delilleri birlikte değerlendirir. Tek bir delil yerine birbirini destekleyen deliller sonuç üzerinde daha etkilidir.
Darp raporu ve sağlık kayıtları
Fiziksel şiddetin en güçlü delili, olaydan kısa süre sonra alınan adli rapordur. Kolluk, başvuran eşi sağlık kuruluşuna yönlendirir; mahkeme de acil servis kayıtlarını delil olarak getirtir. Rapor tek başına kimin vurduğunu göstermez; ancak tanık, mesaj veya kolluk tutanağıyla birleşince olayın akışını doğrular.
Rapor alınmamışsa dava açma imkânı ortadan kalkmaz. Buna karşılık ispat yükü tanık ve diğer delillere kayar. Darp sonrası haksız fiile dayanan tazminat ve ceza yolunu darp nedeniyle tazminat davası yazımızda ayrıca anlattık.
Tanık beyanları
Tanık, şiddeti görmüş veya duymuş olmalı ve tarih ile yer belirtebilmelidir. “Eşinden şiddet gördüğünü bana anlattı” diyen tanığın beyanı, olayı bizzat gören tanığa göre daha zayıftır. Komşular, aile üyeleri ve iş arkadaşları da tanıklık yapar; yakınlık tek başına beyanı değersiz kılmaz. Tanık listesinde her tanığın hangi olayı bildiği ayrıca yazılmalıdır.
Mesajlar, ses ve kamera kayıtları
Tehdit veya hakaret içeren mesajlar, e-postalar ve sesli mesajlar psikolojik şiddetin önemli delilleridir. Ancak delilin hukuka uygun yoldan elde edilmesi gerekir. Eşin telefonuna izinsiz girmek veya gizli dinleme yapmak, delili tartışmalı hâle getirir ve ayrıca ceza sorumluluğu doğurur. Yazışmaların delil değerini WhatsApp mesajlarının boşanma davalarında delil olarak kullanılması yazımızda ele aldık.
Kolluk tutanağı, 6284 dosyası ve ceza dosyası
Kolluk tutanakları, şikâyet dilekçeleri, 6284 tedbir kararları ve ceza dosyası, şiddetin tekrarını ve süreğenliğini gösterir. Davacı bu dosyaların numaralarını dilekçesinde belirtir; mahkeme de dosyaları getirtir. Yargıtay’ın 2015 tarihli kararında sığınma evi kayıtları ve erkeğin eşine şiddetten aldığı mahkûmiyet, pek kötü davranışın kabulünde belirleyici oldu (2. HD, E. 2015/7377).
Ceza dosyasındaki ifadeler ve raporlar da boşanma davasında delil değeri taşır. Ancak mahkeme bu belgeleri tek başına değil, tanık beyanları ve diğer kayıtlarla birlikte değerlendirir.
Psikolojik ve ekonomik şiddetin ispatı
Psikolojik şiddetin ispatında hakaret ve tehdit içeren mesajlar, tanık beyanları ve psikiyatri veya psikolog raporları öne çıkar. Rapor, şiddetin kişide bıraktığı etkiyi gösterir; diğer deliller ise davranışın kaynağını ortaya koyar. Ekonomik şiddette ise davacı banka hareketlerine, gelir belgelerine, maaş kartının kimde olduğunu gösteren kayıtlara ve ev giderlerini kimin karşıladığını bilen tanıklara dayanır.
Süre ve delillerin hukuki değerlendirmesi
Olayın TMK m. 162 kapsamına girip girmediği, altı aylık sürenin hangi tarihten işlediği ve olaydan sonraki davranışların af sayılıp sayılmayacağı her dosyada farklı sonuç doğurur. Somut durumunuzun hukuki açıdan değerlendirilmesi için bir avukata danışmanız yararlı olur.
Şiddet Nedeniyle Boşanma Davası: Dilekçe ve Yargılama
Davacı, şiddet nedeniyle boşanma davasını aile mahkemesine vereceği dava dilekçesiyle açar. Dilekçede olayları tarih sırasıyla anlatır, dayandığı sebebi belirtir ve delillerini gösterir. Davacı genellikle öncelikle TMK m. 162’ye, olmazsa TMK m. 166/1’e dayanır; tedbir nafakası, velayet, tazminat ve geçici önlem taleplerini de aynı dilekçede ileri sürer.
Şiddet nedeniyle boşanma dilekçesinin içeriği
- Olaylar: Her şiddet olayının tarihi, yeri ve kısaca nasıl gerçekleştiği.
- Öğrenme tarihi: Altı aylık sürenin kontrolü için sebebin öğrenildiği gün.
- Dayanak: Öncelikle TMK m. 162, olmazsa TMK m. 166/1.
- Deliller: Rapor, kolluk ve ceza dosyası numaraları, 6284 kararları, tanık listesi, hukuka uygun yazışmalar.
- Talepler: Geçici önlemler, tedbir nafakası, velayet ve kişisel ilişki düzeni, maddi ve manevi tazminat, gerekiyorsa yoksulluk ve iştirak nafakası.
Mal rejiminin tasfiyesi ise boşanma davasının bir parçası değildir; eşler bunu ayrı bir davada ister. Bu nedenle dilekçede mal paylaşımı istemek yanıltıcı bir beklenti yaratır. Ayrıntılar için boşanmada mal paylaşımı rehberimize bakabilirsiniz.
Yargılama aşamaları
Dava dilekçesinden sonra dilekçeler teatisi, ön inceleme, tahkikat ve karar aşamaları gelir. Mahkeme tahkikatta tanıkları dinler, dosyaları getirtir ve gerekirse bilirkişi raporu alır. Karara karşı taraflar istinaf ve temyiz yollarına başvurma hakkına sahiptir. Genel yargılama adımları için çekişmeli boşanma davası nasıl açılır rehberimize bakabilirsiniz.
Şiddet nedeniyle boşanma davası ne kadar sürer?
Kanun boşanma davası için bir bitiş süresi öngörmez. Süre; mahkemenin iş yüküne, tanık ve dosya sayısına, bilirkişi incelemesine ve kanun yollarına göre değişir. Bu nedenle “şu kadar ayda biter” biçimindeki kesin rakamlar dayanaksızdır.
Geliri yetersiz olan eş ise adli yardım talep etme ve baro adli yardım bürosuna başvurma imkânına sahiptir. Harç tutarları her yıl değiştiği için dava açılmadan önce güncel tarifeye bakmak gerekir.
Şiddet varsa anlaşmalı boşanma mümkün mü?
Kanun şiddet iddiası bulunan evliliklerde anlaşmalı boşanmayı yasaklamaz. TMK m. 166/3 en az bir yıl sürmüş evlilikte anlaşmalı boşanmayı düzenler. Bununla birlikte baskı altındaki bir anlaşmanın nafaka, velayet ve tazminat hükümlerini dikkatle incelemek gerekir. Bu yolun koşullarını anlaşmalı boşanma davası yazımızda anlattık.
Dava Öncesinde ve Sırasında Koruma Tedbirleri
Şiddet gören eşin korunması için iki ayrı yol vardır. Şiddet gören eş, 6284 sayılı Kanun’daki koruyucu ve önleyici tedbirleri boşanma davası açmadan da ister. TMK m. 169’daki geçici önlemleri ise boşanma davası açılınca hâkim kendiliğinden alır. Ayrıca TMK m. 197, dava açmadan ayrı yaşama hakkı tanır.
6284 sayılı Kanun’daki önleyici tedbirler
Hâkim, şiddet uygulayan veya uygulama tehlikesi bulunan kişi hakkında 6284 sayılı Kanun m. 5/1’deki tedbirlere karar verir. Öne çıkan tedbirler şunlardır:
- Şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama veya küçük düşürme içeren söz ve davranışlarda bulunmama.
- Müşterek konuttan derhâl uzaklaştırma ve konutun korunan kişiye tahsisi.
- Korunan kişiye, konutuna, okuluna ve işyerine yaklaşmama.
- Kişisel ilişkinin refakatçi eşliğinde yapılması, sınırlanması veya kaldırılması.
- Korunan kişinin yakınlarına, tanıklarına ve çocuklarına yaklaşmama; iletişim araçlarıyla rahatsız etmeme.
- Silahları kolluğa teslim etme; alkol ve uyuşturucu yasağı ile tedavi.
Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kolluk amirleri de bu tedbirlerden bir kısmını alma yetkisine sahiptir (m. 5/2). Ayrıca mülkî amir, korunan kişi için barınma yeri, geçici maddi yardım ve hukuki ve sosyal danışmanlık gibi koruyucu tedbirlere karar verir (m. 3). Başvuru adımlarını eşe karşı uzaklaştırma kararı nasıl alınır yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.
Tedbir kararı için delil gerekir mi, ne kadar sürer?
Hayır. Kanun, tedbir kararı için şiddetin delilini veya belgesini aramaz; hâkim önleyici tedbiri geciktirmeksizin verir (m. 8/3). Korunan kişi tedbiri en çabuk ve en kolay ulaşacağı yer hâkiminden, mülkî amirden veya kolluktan ister (m. 8/1). Hâkim tedbiri ilk defasında en çok altı ay için verir; şiddet tehlikesi devam ederse tedbiri uzatır, değiştirir veya kaldırır (m. 8/2).
Bu nedenle tedbir kararının süresi dolmadan devam eden tehlikeyi bildirmek önemlidir. Öte yandan tedbir kararı, boşanma davasında şiddetin ispatlandığı anlamına gelmez. Mahkeme boşanma davasında tedbir dosyasını diğer delillerle birlikte değerlendirir.
Tedbire uymayan eşe ne olur?
Tedbir kararına aykırı davranan kişi hakkında hâkim, üç günden on güne kadar zorlama hapsine karar verir. Aykırılığın her tekrarında süre on beş günden otuz güne kadar uzar; toplam süre altı ayı geçemez (6284 sayılı Kanun m. 13).
TMK 169 geçici önlemleri
Boşanma davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince eşlerin barınmasına, geçimine, mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m. 169). Tedbir nafakası, aile konutunun kullanımı ve çocukla kişisel ilişki düzeni bu önlemler arasındadır. Uzaklaştırma ise TMK m. 169’un değil, 6284 sayılı Kanun m. 5/1-b’nin konusudur.
Dava açmadan ayrı yaşama hakkı
Ortak hayat sebebiyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddî biçimde tehlikeye düşen eş, bu süreçte ayrı yaşama hakkına sahiptir (TMK m. 197). Hâkim, istem üzerine eşin parasal katkısına, konut ve eşyadan yararlanmaya ve malların yönetimine ilişkin önlemleri alır. Bu yol, boşanma kararı vermemiş ancak güvenliği tehlikede olan eşe hukuki bir dayanak sağlar.
Şiddet Nedeniyle Boşanma Davasının Sonuçları: Kusur, Tazminat, Nafaka
Mahkemeler şiddet uygulayan eşi kusur değerlendirmesinde çoğu zaman ağır kusurlu bulur. TMK m. 162 kapsamında boşanma sebebi kusur kıyaslamasına bağlı olmasa da mahkeme tazminat ve nafaka için kusuru yine belirler. Kusursuz veya daha az kusurlu eş, koşulları varsa TMK m. 174’e göre maddi ve manevi tazminat ister.
Şiddet nedeniyle boşanma davasında maddi ve manevi tazminat
Maddi tazminatı, boşanma yüzünden mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen kusursuz ya da daha az kusurlu eş, kusurlu taraftan ister (TMK m. 174/1). Manevi tazminatı ise boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan eş, kusurlu taraftan ister (TMK m. 174/2). Yargıtay, birden çok kez şiddet uygulayan erkeği ağır kusurlu sayarak kadın yararına bu iki tazminatın koşullarının oluştuğunu kabul etti (2. HD, E. 2018/2655).
Kanunda tazminat miktarı için bir tablo yoktur; mahkeme somut olaya göre belirler. Bununla birlikte boşanmadan doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m. 178). Miktar ölçütlerini boşanmada maddi ve manevi tazminat rehberimizde ayrıntılı olarak anlattık.
Ayrıca TMK m. 174’teki tazminat, boşanmaya bağlı bir tazminattır. Darp nedeniyle haksız fiile dayanan tazminat ise boşanmadan bağımsızdır; mağdur eş bu tazminatı evlilik sürse de ister.
Şiddet nedeniyle boşanma davasında nafaka
Dava sürerken hâkim, geçimini sağlayamayan eş ve çocuklar için tedbir nafakasına TMK m. 169 uyarınca kendiliğinden karar verir. Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş ise kusuru daha ağır olmamak koşuluyla yoksulluk nafakası ister; kanun nafaka yükümlüsünün kusurunu aramaz (TMK m. 175). Nafaka hesabının ayrıntıları için nafaka davası ve hesaplaması yazımıza bakabilirsiniz.
Şiddet nedeniyle boşanma davasında velayet ve kişisel ilişki
Mahkeme velayeti çocuğun üstün yararına göre belirler; şiddet bu değerlendirmede önemli bir veridir. Ayrıca 6284 sayılı Kanun, kişisel ilişkinin refakatçi eşliğinde yapılmasına, sınırlanmasına veya kaldırılmasına imkân tanır (m. 5/1-ç). Böylece hâkim, şiddet uygulayan ebeveynin çocukla görüşmesini çocuğun güvenliğini sağlayacak biçimde düzenler. Velayet ölçütlerini boşanmada velayet rehberimizde anlattık.
Eşe Şiddetin Ceza Boyutu
Eşe şiddet, boşanma davasından ayrı olarak suç oluşturur. Fail kasten yaralama suçunu eşine veya boşandığı eşine karşı işlerse soruşturma şikâyete bağlı olmaz ve mahkeme cezayı yarı oranında artırır (TCK m. 86/3-a). Ceza davası ile boşanma davası birbirinden bağımsız yürür.
Kasten yaralamanın temel cezası bir yıl altı aydan üç yıla kadar hapistir (TCK m. 86/1). Basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek hafif yaralamada ceza altı aydan bir yıl altı aya kadar hapis veya adli para cezasıdır; fail suçu kadına karşı işlerse hapis cezasının alt sınırı dokuz aydan az olamaz (TCK m. 86/2). 7550 sayılı Kanun m. 9, bu sınırları 4.6.2025 tarihinde artırdı.
Şikâyetten vazgeçmek davayı bitirir mi?
Hayır. TCK m. 86/3-a kapsamındaki yaralamada soruşturma şikâyete bağlı olmadığı için şikâyetten vazgeçmek kamu davasını düşürmez. Bu hâller uzlaştırma kapsamı dışında da kalır. 7331 sayılı Kanun ise 8.7.2021 tarihinde maddeye “boşandığı eş” ibaresini ekledi; bu nedenle boşanmadan sonra eski eşe yönelik yaralama da aynı ağırlaştırıcı hâle girer.
Erkeğin Şiddet Nedeniyle Boşanma Davası Açma Hakkı
Evet. TMK m. 162 “eşlerden her biri” ifadesini kullanır; dolayısıyla şiddete uğrayan eş kadın da olsa erkek de olsa dava hakkına sahiptir. Yargıtay, kadının eşine yönelik birden çok sefer ağır hakaret, beddua ve psikolojik şiddet içeren ifadelerini ağır derecede onur kırıcı davranış saydı ve erkeğin TMK m. 162 davasının kabulü gerektiğini belirtti.
O dosyada kadın genel sebebe, erkek ise karşı davada pek kötü muamele ve onur kırıcı davranış sebebini ileri sürmüştü. İlk derece mahkemesi erkeğin davasını kabul etti; bölge adliye mahkemesi reddetti ve tarafları eşit kusurlu saydı. Yargıtay ise erkek lehine kararı bozdu (2. HD, E. 2024/8642). Ayrıca 6284 sayılı Kanun’daki ev içi şiddet tanımı da cinsiyet ayrımı yapmaz.
Şiddet Nedeniyle Boşanma Davasında Sık Yapılan Hatalar
Şiddet nedeniyle boşanma davalarında en sık hatalar; altı aylık süreyi kaçırmak, yalnız TMK m. 162’ye dayanıp genel sebebi istememek, dava sürerken kendi isteğiyle ortak hayata dönmek ve olay anında rapor ile kolluk kaydı almamaktır. Aşağıdaki liste bu hataları kısaca özetler.
- Süreyi kaçırmak: Öğrenmeden itibaren altı ay geçerse özel sebebe dayanan dava hakkı düşer.
- Terditli talepte bulunmamak: Yalnız TMK m. 162’ye dayanan davacı, bu sebep ispatlanamazsa davanın tümüyle reddedilmesi riskini alır (2. HD, E. 2015/7377).
- Dava sürerken barışmak: Kendi isteğiyle birlikte yaşamaya dönen eş, dava öncesi olaylara dayanan tazminat talebini kaybetme riskiyle karşılaşır (HGK, E. 2017/2426).
- Rapor ve kayıt almamak: Adli rapor ve kolluk tutanağı olmayan dosyada ispat tanığa kalır.
- “Duydum” düzeyinde tanık göstermek: Olayı görmeyen tanığın beyanı zayıf kalır.
- Eşin telefonuna girmek: Hukuka aykırı yoldan alınan delil tartışmalı hâle gelir ve ceza riski doğurur.
- Tedbir ile davayı karıştırmak: Tedbir delil aramaz; boşanma ise ispat ister.
- Tedbirin süresini izlememek: Hâkim tedbiri ilk defasında en çok altı ay için verir; tehlike sürüyorsa uzatmasını isteyin.
- Mal paylaşımını boşanma dilekçesinde beklemek: Eşler tasfiyeyi ayrı davada ister.
- Arabuluculuk aramak: Aile içi şiddet iddiası arabuluculuğa elverişli değildir.
Şiddet Nedeniyle Boşanma: Kurgusal Bir Örnek
Aşağıdaki örnek tamamen kurgusaldır ve gerçek bir dosyayı yansıtmaz. Amaç, şiddet nedeniyle boşanma davasında koruma, süre, af ve ispat kurallarının birlikte nasıl işlediğini göstermektir. Gerçek bir dosyada sonuç, delillere ve mahkemenin değerlendirmesine göre farklılaşır.
Sekiz yıllık evli Eş A, eşi Eş B’nin bir tartışmada kendisine vurması üzerine kolluğu arıyor. Kolluk olayı tutanağa geçiriyor ve Eş A’yı sağlık kuruluşuna yönlendiriyor. Ertesi gün aile mahkemesi, Eş B’nin müşterek konuttan uzaklaştırılmasına ve konutun Eş A’ya tahsisine karar veriyor. Hâkim bu kararı verirken delil aramıyor.
Eş A, olaydan üç ay sonra boşanma davası açıyor. Dilekçesinde öncelikle pek kötü davranışa, olmazsa evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına dayanıyor. Ayrıca adli raporu, kolluk tutanağını, tedbir dosyasını ve olayı gören komşusunu delil olarak gösteriyor. Süre içinde açılan davada mahkeme, deliller şiddeti doğrularsa özel sebebe dayanarak boşanmaya karar verir.
Eş B ise tarafların olaydan önceki yıllarda da tartıştığını ve Eş A’nın bunları affettiğini ileri sürüyor. Mahkeme bu noktada affa veya hoşgörüye dair delil bulunup bulunmadığına bakar. Bununla birlikte Eş A dava sürerken kendi isteğiyle ortak hayata dönseydi, dava öncesi olaylara dayanan tazminat talebi ciddi risk altına girerdi. Mahkeme sonunda kusuru belirler, koşulları varsa tazminata hükmeder ve velayeti çocuğun üstün yararına göre düzenler.
Şiddet nedeniyle boşanmada hukuki değerlendirme
Koruma kararı, boşanma davası ve ceza süreci farklı kurallara bağlıdır ve birbirini etkiler. Bu tür uyuşmazlıklarda hukuki yol olayın özelliklerine ve mevcut belgelere göre değiştiği için somut durumunuzu bir avukata danışabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Şiddet nedeniyle boşanma: temel kavramlar
Şiddet boşanma sebebi midir?
Evet. Hayata kast, pek kötü davranış ve ağır derecede onur kırıcı davranış TMK m. 162’de özel boşanma sebebidir. Bu hâllere girmeyen şiddet olaylarını ise mahkeme TMK m. 166/1 kapsamında evlilik birliğini temelinden sarsan olaylar olarak değerlendirir.
TMK 162 nedir?
TMK m. 162, eşlerden birinin diğeri tarafından hayatına kastedilmesi, kendisine pek kötü davranılması veya ağır derecede onur kırıcı bir davranışta bulunulması sebebiyle boşanma davası açma hakkını düzenler. Maddede altı ay ve beş yıllık hak düşürücü süre ile af kuralı da yer alır.
Hayata kast ne demek?
Hayata kast, eşin diğer eşin canına yönelik saldırısıdır. Öldürme amacı taşıyan bir eylem ispatlanınca TMK m. 162’nin ilk hâli gerçekleşir.
Pek kötü davranış ne demek?
Pek kötü davranış, eşin vücut bütünlüğüne veya sağlığına yönelik ağır kötü muameledir. Yargıtay, sürekli şiddet, sığınma evi kayıtları ve şiddetten mahkûmiyet bulunan bir dosyada pek kötü davranış sebebiyle boşanmaya karar verilmesi gerektiğini belirtti (2. HD, E. 2015/7377, K. 2015/21780).
Ağır derecede onur kırıcı davranış nedir?
Eşin kişiliğini ve saygınlığını hedef alan ağır söz ve davranışlardır. Yargıtay, birden çok sefer ağır hakaret, beddua ve psikolojik şiddet içeren ifadeleri bu kapsamda gördü (2. HD, E. 2024/8642, K. 2025/4989).
Şiddetli geçimsizlik ile şiddet nedeniyle boşanma aynı şey mi?
Hayır. Şiddetli geçimsizlik, evlilik birliğinin temelinden sarsılması (TMK m. 166/1) için kullanılan gündelik bir deyimdir. Şiddete özgü özel sebep ise TMK m. 162’dir; süre ve af kuralları yalnız bu maddede vardır.
Tek bir tokat boşanma sebebi olur mu?
Ağır bir olaysa evet. Kanun belirli bir tekrar sayısı aramaz; mahkeme tek olayın TMK m. 162’ye girip girmediğine ağırlığına bakarak karar verir. Bu eşiğe ulaşmayan tek olayı da genel sebep kapsamında kusur olarak dikkate alır.
Psikolojik, ekonomik ve diğer şiddet türleri
Psikolojik şiddet boşanma sebebi midir?
Evet. Yargıtay, eşe yönelik birden çok sefer ağır hakaret ve psikolojik şiddet içeren ifadeleri TMK m. 162 anlamında ağır derecede onur kırıcı davranış saydı (2. HD, E. 2024/8642).
Psikolojik şiddeti nasıl ispat ederim?
Davacı hakaret ve tehdit içeren mesajlara, görgüye dayalı tanık beyanlarına ve psikiyatri veya psikolog raporlarına birlikte dayanır. Rapor şiddetin etkisini, diğer deliller ise davranışın kaynağını gösterir.
Ekonomik şiddet nedir?
Ekonomik şiddet, eşin ekonomik bağımsızlığını yok eden veya temel ihtiyaçlarını karşılamasını engelleyen davranışlardır. 6284 sayılı Kanun ekonomik şiddeti şiddet türleri arasında açıkça sayar (m. 2/1-d).
Ekonomik şiddeti hangi belgelerle kanıtlarım?
Banka hareketleri, gelir belgeleri, maaş kartının kimde olduğunu gösteren kayıtlar ve ev giderlerini kimin karşıladığını bilen tanıklar ekonomik şiddetin başlıca delilleridir.
Cinsel şiddet boşanma sebebi midir?
Evet. Eşin rızası olmadan cinsel davranışa zorlanması 6284 sayılı Kanun’daki şiddet tanımına girer ve ağırlığına göre pek kötü veya ağır derecede onur kırıcı davranış olarak TMK m. 162 kapsamında boşanma sebebidir.
Eşimin ailesinin şiddeti boşanma sebebi olur mu?
TMK m. 162 şiddetin diğer eş tarafından uygulanmasını arar; bu nedenle eşin ailesinin eylemleri bu maddeye doğrudan girmez. Ancak mahkeme bu olayları ve eşin bunlara karşı tutumunu genel sebep kapsamında değerlendirir.
Şiddet nedeniyle boşanma davasında süre ve af
Şiddet nedeniyle boşanma davası açma süresi var mı?
Evet, TMK m. 162’ye dayanan dava için süre vardır. Dava, boşanma sebebini öğrenmeden başlayarak altı ay ve her hâlde sebebin doğumundan başlayarak beş yıl içinde açılmalıdır.
Altı aylık süre ne zaman başlar?
Altı aylık süre, eşin boşanma sebebini öğrendiği günden başlar. Bu nedenle süreyi olay tarihinden değil öğrenme tarihinden hesaplamak gerekir.
Süre geçtiyse boşanma davası açamaz mıyım?
Açabilirsiniz. Hak düşürücü süreler yalnız TMK m. 162’ye dayanan dava hakkını sona erdirir; eş aynı olayları TMK m. 166/1 kapsamında genel sebep olarak ileri sürer.
Şiddeti affedersem dava hakkım kalır mı?
TMK m. 162’ye dayanarak açamazsınız; kanuna göre affeden tarafın dava hakkı yoktur. Af sonrasında yaşanan yeni olaylar ise yeni bir dava sebebi oluşturur.
Şiddetten sonra aynı evde yaşamak af anlamına mı gelir?
Kural olarak hayır. Yargıtay, affa veya hoşgörüye dair delil yoksa ve şiddet birden fazla kez uygulanmışsa, olaydan sonra birlikte yaşamaya devam etmeyi af saymadı (2. HD, E. 2018/2655, K. 2018/13511).
Dava açtıktan sonra barışırsam ne olur?
Tazminat talepleriniz risk altına girer. Hukuk Genel Kurulu çoğunluğu, dava tarihinden sonra kendi isteğiyle birlikte yaşayan eşin dava öncesi kusurları affetmiş sayılacağını ve affedilen olaylara dayanılarak tazminata hükmedilemeyeceğini kabul etti (HGK, E. 2017/2426, K. 2020/243). Karar oyçokluğuyla çıktı.
Barıştıktan sonra şiddet yeniden başlarsa ne yapmalıyım?
Hukuk Genel Kurulu, dava tarihinden sonraki olaylara dayanarak yeni bir dava açılabileceğini belirtti (HGK, E. 2017/2426). Yeni olay için altı aylık süre de ayrıca işler.
Şiddet nedeniyle boşanma davasında mahkeme ve süreç
Şiddet nedeniyle boşanma davasına hangi mahkeme bakar?
Görevli mahkeme aile mahkemesidir (4787 sayılı Kanun m. 4). Yetkili mahkeme ise eşlerden birinin yerleşim yeri veya eşlerin davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m. 168).
TMK 162 ve TMK 166/1’e birlikte dayanmak mümkün mü?
Evet, terditli dava açmak mümkündür. Davacı öncelikle TMK m. 162’ye, ispatlanamazsa TMK m. 166/1’e dayanır. Yargıtay, ön incelemede ileri sürülen genel sebep talebinin incelenmesi gerektiğini belirtti (2. HD, E. 2015/7377).
Şiddet nedeniyle boşanma dilekçesinde neler yazmalı?
Olayların tarih ve yeri, sebebin öğrenildiği gün, dayanılan madde, rapor ve dosya numaraları, tanıklar ile tedbir nafakası, velayet, tazminat ve geçici önlem talepleri yer almalıdır. Mal paylaşımını ise eşler ayrı davada ister.
Şiddet nedeniyle boşanma davası ne kadar sürer?
Kanun bir bitiş süresi öngörmez. Süre; mahkemenin iş yüküne, tanık ve dosya sayısına, bilirkişi incelemesine ve kanun yollarına göre değişir.
Param yoksa şiddet nedeniyle boşanma davası açma imkânım var mı?
Evet. Geliri yetersiz olan eş adli yardım talep etme ve baro adli yardım bürosuna başvurma imkânına sahiptir. Harç tutarları her yıl değiştiği için güncel tarifeye bakmak gerekir.
Şiddet varsa anlaşmalı boşanma mümkün mü?
Evet, kanun bunu yasaklamaz; TMK m. 166/3 en az bir yıl sürmüş evlilikte anlaşmalı boşanmayı düzenler. Ancak baskı altındaki bir anlaşmanın nafaka, velayet ve tazminat hükümlerini dikkatle incelemek gerekir.
Şiddet iddiası olan boşanmada arabulucuya gitmek gerekir mi?
Hayır. Aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli değildir (6325 sayılı Kanun m. 1/2). Boşanma davasında dava şartı arabuluculuk da yoktur.
İspat: şiddet nedeniyle boşanma davasında deliller
Şiddet nedeniyle boşanma davasında hangi delillere dayanırım?
Adli rapor ve hastane kayıtları, kolluk tutanakları, 6284 tedbir kararları, ceza dosyası, sığınma evi kayıtları, görgüye dayalı tanık beyanları ve hukuka uygun yazışmalar başlıca delillerdir.
Darp raporu nereden alınır?
Darp raporu sağlık kuruluşundan alınır. Kolluk, başvuran kişiyi muayene için sağlık kuruluşuna yönlendirir; mahkeme de acil servis kayıtlarını sonradan getirtir.
Darp raporu olmadan boşanmak mümkün mü?
Evet. Rapor yoksa davacı şiddeti tanık, mesaj, kolluk kaydı veya ceza dosyası gibi diğer delillerle ispatlar. Ancak rapor, fiziksel şiddetin en güçlü delillerinden biridir.
Tanığım yoksa şiddeti nasıl ispat ederim?
Tanık yoksa adli rapor, kolluk tutanağı, tedbir dosyası, ceza dosyası, tehdit içeren mesajlar ve psikolog raporu gibi belgeler öne çıkar. Mahkeme bu delilleri birlikte değerlendirir.
WhatsApp mesajları şiddetin delili olur mu?
Evet, tehdit veya hakaret içeren mesajları delil olarak sunmak mümkündür. Ancak mesajı hukuka uygun yoldan elde etmek gerekir; eşin telefonuna izinsiz girerek ele geçirdiğiniz yazışmalar tartışmalı hâle gelir ve ceza riski doğurur.
Ceza davası boşanma davasını etkiler mi?
Evet, mahkeme ceza dosyasını boşanma davasında delil olarak getirtir. Yargıtay, eşe şiddetten verilen mahkûmiyeti pek kötü davranışın kabulünde dayanak olarak değerlendirdi (2. HD, E. 2015/7377).
Koruma kararı ve geçici önlemler
Uzaklaştırma kararı nasıl alınır?
Korunan kişi tedbiri en çabuk ve en kolay ulaşacağı yer hâkiminden, mülkî amirden veya kolluktan ister (6284 sayılı Kanun m. 8/1). Hâkim, şiddet uygulayanın müşterek konuttan uzaklaştırılmasına ve konutun korunan kişiye tahsisine karar verir (m. 5/1-b).
Uzaklaştırma kararı için delil gerekir mi?
Hayır. 6284 sayılı Kanun, tedbir kararı için şiddetin delilini veya belgesini aramaz; hâkim önleyici tedbiri geciktirmeksizin verir (m. 8/3).
Koruma kararı kaç ay sürer?
Hâkim tedbiri ilk defasında en çok altı ay için verir. Şiddet tehlikesi devam ederse hâkim tedbiri uzatır, değiştirir veya kaldırır (6284 sayılı Kanun m. 8/2).
Uzaklaştırma kararına uymayan eşe ne olur?
Hâkim, tedbire aykırı davranan kişi hakkında üç günden on güne kadar zorlama hapsine karar verir. Her tekrarda süre on beş günden otuz güne kadar olur; toplam süre altı ayı geçemez (6284 sayılı Kanun m. 13).
Dava sürerken evde kim kalır?
Hâkim, dava açılınca eşlerin barınmasına ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m. 169). Şiddet varsa korunan eş, 6284 sayılı Kanun m. 5/1-b uyarınca konutun kendisine tahsisini de ister.
Boşanma davası açmadan evden ayrı yaşayabilir miyim?
Evet. Ortak hayat sebebiyle kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddî biçimde tehlikeye düşen eş ayrı yaşama hakkına sahiptir (TMK m. 197). Hâkim istem üzerine parasal katkı ve konuttan yararlanma önlemlerini alır.
Barınma yeri veya sığınma evi için nereye başvurmalıyım?
Barınma yeri sağlanması, mülkî amirin alacağı koruyucu tedbirler arasındadır (6284 sayılı Kanun m. 3). Başvuru yeri mülkî amir veya kolluktur (m. 8/1).
Tazminat, nafaka ve velayet
Şiddet nedeniyle boşanmada maddi tazminat alınır mı?
Evet, koşulları varsa. Boşanma yüzünden mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen kusursuz ya da daha az kusurlu eş, kusurlu taraftan maddi tazminat ister (TMK m. 174/1).
Şiddet nedeniyle boşanmada manevi tazminat ne kadar?
Kanunda sabit bir miktar yoktur; mahkeme somut olaya göre belirler. Yargıtay, birden çok kez şiddet uygulayan eşi ağır kusurlu sayarak diğer eş yararına maddi ve manevi tazminat koşullarının oluştuğunu kabul etti (2. HD, E. 2018/2655).
Şiddet gören eşin nafaka hakkı var mı?
Evet. Dava sürerken hâkim tedbir nafakasına kendiliğinden karar verir (TMK m. 169). Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş ise kusuru daha ağır olmamak koşuluyla yoksulluk nafakası ister (TMK m. 175).
Şiddet uygulayan eş velayet isterse ne olur?
Mahkeme velayeti çocuğun üstün yararına göre belirler ve şiddet bu değerlendirmede önemli bir veridir. Çocuğun güvenliğini tehlikeye düşüren bir ebeveynin velayet talebi bu ölçüt karşısında zayıf kalır.
Şiddet uygulayan babanın çocukla görüşme hakkı devam eder mi?
Hâkim görüşmeyi çocuğun güvenliğine göre düzenler. 6284 sayılı Kanun, kişisel ilişkinin refakatçi eşliğinde yapılmasına, sınırlanmasına veya kaldırılmasına imkân tanır (m. 5/1-ç).
Ceza boyutu ve diğer sorular
Eşini dövmenin cezası nedir?
Kasten yaralamanın temel cezası bir yıl altı aydan üç yıla kadar hapistir (TCK m. 86/1). Fail suçu eşine veya boşandığı eşine karşı işlerse soruşturma şikâyete bağlı olmaz ve mahkeme cezayı yarı oranında artırır (TCK m. 86/3-a).
Boşandığı eşe şiddetin cezası artar mı?
Evet. 7331 sayılı Kanun, TCK m. 86/3-a’ya “boşandığı eş” ibaresini ekledi; bu nedenle mahkeme eski eşe karşı kasten yaralamada da cezayı yarı oranında artırır.
Eşe karşı yaralamada şikâyetten vazgeçmek davayı bitirir mi?
Hayır. TCK m. 86/3-a kapsamındaki yaralamada soruşturma şikâyete bağlı değildir; şikâyetten vazgeçmek kamu davasını düşürmez. Bu hâller uzlaştırma kapsamı dışında da kalır.
Kadın erkeğe şiddet uygularsa erkeğin boşanma davası açma hakkı var mı?
Evet. TMK m. 162 “eşlerden her biri” ifadesini kullanır. Yargıtay, kadının eşine yönelik ağır hakaret ve psikolojik şiddetini ağır derecede onur kırıcı davranış saydı ve erkek lehine kararı bozdu (2. HD, E. 2024/8642).
Darp nedeniyle tazminat ile boşanma tazminatı aynı mı?
Hayır. TMK m. 174’teki tazminat boşanmaya bağlıdır. Darp nedeniyle haksız fiile dayanan tazminat ise boşanmadan bağımsızdır; mağdur eş bunu evlilik sürse de ister.
Kaynakça
Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 161, 162, 166, 168, 169, 174, 175, 178, 197. mevzuat.gov.tr
- 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun, m. 2, 3, 5, 8, 13. mevzuat.gov.tr
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 86. mevzuat.gov.tr
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 141. mevzuat.gov.tr
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, m. 1. mevzuat.gov.tr
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun, m. 4.
- 7550 sayılı Kanun, m. 9 (TCK m. 86 değişikliği, 4.6.2025).
- 7331 sayılı Kanun (TCK m. 86/3-a’ya “boşandığı eş” ibaresinin eklenmesi, 8.7.2021).
Yargı kararları
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/2426, K. 2020/243, T. 04.03.2020.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2015/7377, K. 2015/21780, T. 18.11.2015.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2018/2655, K. 2018/13511, T. 26.11.2018.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/8642, K. 2025/4989, T. 13.05.2025.
Bu makale genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayın özellikleri, yürürlükteki mevzuat ve güncel yargı kararları değerlendirmeyi değiştirebilir. Metin tek başına hukuki danışmanlık veya somut olaya özgü hukuki görüş yerine geçmez.
