Mehir alacağı davası, evlenirken kadına verilmesi kararlaştırılan para, altın veya malın ödenmemesi hâlinde açılan davadır. Kanunda mehri düzenleyen bir hüküm yoktur; Yargıtay mehir taahhüdünü bağışlama vaadi sayar ve geçerliliğini yazılı şekle bağlar. Bu rehber mehrin ne olduğunu, mehir senedini, ispatı, görevli mahkemeyi, zamanaşımını ve geri alma savunmalarını açıklar.
Kısaca
- Nitelik: Yargıtay mehri bağışlama vaadi olarak değerlendirir. Bu nedenle mehir sözünün yazılı olması ve borç altına giren kişinin senedi imzalaması gerekir (TBK m. 288/1, m. 14).
- Taşınmaz: Ev veya arsa mehir olarak vaat edilmişse söz resmî şekle bağlıdır (TBK m. 288/2).
- Mahkeme: Mehir alacağı aile hukukundan doğan bir iştir; davaya aile mahkemesi bakar. Aile mahkemesi olmayan yerde asliye hukuk mahkemesi davayı aile mahkemesi sıfatıyla görür (Yargıtay 2. HD, E. 2022/10249, K. 2023/4217).
- Süre: Zamanaşımı 10 yıldır (TBK m. 146). Evlilik devam ettiği sürece eşler arasındaki alacaklarda bu süre işlemeye başlamaz (TBK m. 153/3).
- İspat: Senet varsa mehrin ödendiğini erkek ispatlar ve bunu yazılı delil veya yemin gibi kesin delille yapar. Senette “mehri muaccel” yazması tek başına ödeme anlamına gelmez.
- Geri alma: Mehir sözü veren, kanunda sayılan sebepler varsa sözünü geri alma hakkına sahiptir; bu hakkın süresi sebebin öğrenilmesinden itibaren bir yıldır (TBK m. 295-297).
Mehir Nedir? Mehir Alacağı Davası Neyi Kapsar?
Hukuki açıdan mehir, evlenme sırasında erkeğin veya ailesinin kadına vermeyi üstlendiği para, altın, eşya ya da taşınmazdır. Mehir alacağı davası ise bu taahhüt yerine getirilmediğinde kadının söz verilen değeri aynen veya bedel olarak istediği davadır. Davanın dayanağı çoğunlukla nikâhta düzenlenen mehir senedidir.
Mehrin kökeni İslam aile hukukuna dayanır. Bu gelenekte mehir, kadına evlilikle birlikte ekonomik bir güvence sağlamayı amaçlar. Türkiye’de mehir uygulaması özellikle dini nikâhla birlikte sürer; ancak taraflar mehir senedini çoğu zaman resmî nikâhtan önce veya aynı gün imzalar. Dolayısıyla mehir alacağı davası, dini bir kurumun medeni hukuk araçlarıyla nasıl korunduğu sorusuna cevap verir.
Mehir Türk hukukunda geçerli mi?
Türk Medeni Kanunu mehri düzenlemez; ancak yasaklamaz da. Yargıtay mehir taahhüdünü geçerli bir hukuki işlem olarak kabul eder ve bu işleme Türk Borçlar Kanunundaki bağışlama hükümlerini uygular. Örneğin Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin incelediği bir dosyada ilk derece mahkemesi, nikâhta taahhüt edilen altınları bağış olarak nitelendirmişti (E. 2022/10249, K. 2023/4217).
Bu nedenle mehir senedinin “dini bir belge” olması onu hükümsüz kılmaz. Belirleyici olan, belgenin bağışlama vaadinin şekil şartlarını taşıyıp taşımadığıdır. Bu şartları aşağıda ayrıca açıklıyoruz.
Mehrin hukuki niteliği: bağışlama vaadi
Bağışlama sözleşmesi, bağışlayanın malvarlığından bağışlanana karşılıksız bir kazandırma yapmayı üstlendiği sözleşmedir (TBK m. 285). Mehir de evlilik nedeniyle kadına karşılıksız bir kazandırma vaadi içerir. Yargıtay bu benzerlik nedeniyle mehri bağışlama vaadi olarak görür.
Bu nitelendirmenin üç önemli sonucu vardır. İlk olarak mehir sözü yazılı şekle bağlıdır. İkinci olarak bağışlamadaki geri alma ve ifadan kaçınma kuralları mehirde de gündeme gelir. Son olarak mehir alacağı, boşanmanın bir sonucu değil, bağımsız bir alacaktır. Bu yüzden kadın mehri boşanma davasında da, ayrı bir davada da isteme hakkına sahiptir.
Mehir alacağının konusu: altın, para ve taşınmaz
Uygulamada taraflar mehri çoğunlukla altın olarak belirler. Örneğin Yargıtay kararlarına konu olan dosyalarda erkekler 50 Cumhuriyet altını, 101 Cumhuriyet altını, 200 gram 22 ayar altın ve 22 ayar altın bilezik vermeyi üstlenmişti. Bunun dışında para, ev eşyası veya taşınmaz da mehir konusu olur. Ancak taşınmaz mehrinde şekil şartı daha ağırdır.
Mehirsiz nikâh ve yalnız dini nikâh
Mehir, resmî evlenmenin bir şartı değildir; eşler mehir belirlemeden de geçerli bir resmî evlilik yapar. Yalnız dini nikâhla yaşanan birliktelikte ise mehir belgesinin akıbeti ayrı bir değerlendirme gerektirir. Bu durumda sonuç somut olayın özelliklerine göre değişebilir. Resmî nikâh olmadan kurulan birlikteliğin kadına etkileri için imam nikâhı ve kadın hakları yazımıza bakabilirsiniz.
Mehr-i Muaccel ve Mehr-i Müeccel: Mehir Alacağı Ne Zaman Doğar?
Mehr-i muaccel, nikâhla birlikte veya hemen ödenmesi kararlaştırılan mehirdir. Buna karşılık mehr-i müeccel, ödemesi ileriye, genellikle evliliğin boşanma veya ölümle sona ermesine bırakılan mehirdir. Bu ayrım, mehrin ne zaman istenebileceğini ve mehir alacağı davasında ispat yükünün nasıl dağılacağını doğrudan etkiler.
| Ölçüt | Mehr-i muaccel | Mehr-i müeccel |
|---|---|---|
| Ödeme zamanı | Nikâhta veya hemen | Evliliğin sonuna veya ileri bir tarihe kalır |
| Talep zamanı | Evlilik sürerken de talep hakkı vardır | Kararlaştırılan olayla talep hakkı doğar |
| Senetteki ibare | “Mehri muaccel” ibaresi ödendiği anlamına gelmez | Vade veya şart açıkça yazılmalıdır |
| Zamanaşımı | Eşler arasında evlilik sürdükçe işlemez | Muacceliyetten itibaren işler; evlilik sürdükçe yine işlemez |
“Mehri muaccel” yazması mehrin ödendiğini gösterir mi?
Hayır. Yargıtay’ın onadığı bir kararda erkek, senette “mehri muaccel (hemen verilen)” yazdığını ve bu nedenle mehrin ödendiğini ileri sürdü. Bölge adliye mahkemesi bu savunmayı kabul etmedi. Mahkemeye göre senette mehrin teslim edildiği açıkça yazılmadıkça ve kadın senedi teslim alan sıfatıyla imzalamadıkça bu ibare ödeme anlamına gelmez. Yargıtay da kararı onadı (Yargıtay 2. HD, E. 2022/9656, K. 2023/4234).
Dolayısıyla “muaccel” kelimesi, ödemenin yapıldığını değil, ödemenin hemen yapılması gerektiğini anlatır. Ödendiğini iddia eden taraf ise bunu ayrıca ispatlamak zorundadır.
Mehir Senedinin Geçerlilik Şartları
Mehir senedi, mehir taahhüdünü yazılı hâle getiren belgedir. Geçerli olması için mehir sözünün yazılı yapılması ve borç altına giren kişinin senedi imzalaması gerekir. Mehir konusu ev veya arsa ise söz resmî şekle bağlıdır. Bu şartları taşımayan senede dayanan mehir alacağı davası ciddi ispat sorunu yaşar.
Mehir alacağı için yazılı şekil ve imza
Bağışlama sözü vermenin geçerliliği yazılı şekle bağlıdır (TBK m. 288/1). Ayrıca yazılı şekilde yapılması gereken sözleşmelerde borç altına girenlerin imzası zorunludur (TBK m. 14). Bu nedenle mehir senedini, mehri vermeyi üstlenen erkek veya onun adına borç altına giren kişi imzalamalıdır.
Yalnız tanıkların ya da nikâhı kıyan kişinin imzaladığı belge bu şartı karşılamaz. Örneğin bir dosyada kadın, imzasız bir mehir senedini delil olarak gösterdi. Bölge adliye mahkemesi, imzasız senet ve soyut tanık beyanının alacağı ispata yetmediğini söyledi. Yargıtay da kadının senede bağlı alacağı diğer delillerle ispatlayamadığını kabul etti (Yargıtay 2. HD, E. 2020/4902, K. 2020/5437).
Mehir senedi için noter şart mı?
Para, altın veya taşınır eşya mehrinde noter zorunlu değildir; tarafların imzaladığı yazılı senet yeterlidir. Buna karşılık taşınmaz veya taşınmaz üzerindeki bir ayni hakkın bağışlanması sözü resmî şekle bağlıdır (TBK m. 288/2). Bu nedenle ev, arsa veya tarla mehir olarak vaat edilecekse adi yazılı senet yeterli değildir.
Ancak noterde düzenlenen senet, para ve altın mehrinde de ispat açısından avantaj sağlar. Çünkü bu durumda imza inkârı ve belgenin kaybolması gibi sorunlar azalır.
Sözlü mehir ve elden bağışlama
Sözlü mehir vaadi, yazılı şekil şartını taşımadığı için tek başına mehir alacağı doğurmaz. Bununla birlikte kanun önemli bir istisna tanır: şekle uyulmadığı için geçersiz olan bağışlama sözünü bağışlayan sonradan yerine getirirse bu işlem elden bağışlama hükmündedir (TBK m. 288/3). Elden bağışlamada ise bağışlayan bir taşınırını bağışlanana teslim eder (TBK m. 289).
Örneğin sözlü olarak vaat edilen altınlar düğünde kadına teslim edilmişse, kadın artık bu altınların sahibidir. Ancak taşınmaz mehrinde bu istisna geçerli değildir; resmî şekle uyulmadan vaat edilen taşınmaz, sonradan elden teslimle geçerli hâle gelmez (TBK m. 288/3).
Mehir senedinde bulunması gereken unsurlar
Kanun mehir senedi için hazır bir kalıp öngörmez; ancak senedin ileride ispat sorunu yaratmaması için bazı unsurları açıkça içermesi gerekir. Örneğin şu bilgiler senette yer almalıdır:
- Senedin tarihi ve tarafların açık kimlik bilgileri
- Mehrin cinsi, miktarı; altında ayar, gram veya adet
- Mehrin muaccel mi müeccel mi olduğu, müeccelde ödeme zamanı
- Mehir teslim edildiyse teslimin açıkça yazılması
- Borç altına giren her kişinin imzası ve imza sıfatı
Kayınpeder veya başka bir aile üyesi senedi imzaladıysa
Bazen mehir senedini erkeğin yanında babası veya başka bir aile üyesi de imzalar. Hukuk Genel Kurulunun incelediği bir dosyada koca altın bileziği mehir olarak bağışlamış, babası da senedi kefil olarak imzalamıştı. Kadın ikisine karşı dava açtı ve Kurul, davalıların taahhüdü yerine getirdiklerini yazılı delille kanıtlamaları gerektiğine karar verdi (Yargıtay HGK, E. 2014/1403, K. 2016/1922).
Bununla birlikte üçüncü kişi imzacıya karşı davada görevli mahkeme ve zamanaşımının başlangıcı ayrı bir tartışma konusudur. Çünkü evlilik süresince zamanaşımının işlememesi kuralı kanunda eşler için öngörülmüştür. Bu nedenle kayınpedere karşı talepte senedin içeriğini ve imza sıfatını dikkatle incelemek gerekir.
Mehir Senedi Yoksa veya İmzasızsa Mehir Alacağı Ne Olur?
Mehir senedi yoksa veya senet imzasızsa kadın mehir alacağının varlığını başka delillerle ispatlamak zorundadır. Yargıtay, yalnız tanık beyanına dayanan bir mehir kararını doğru görmez. Bu durumda yemin delili ve karşı taraftan gelen yazılı belgeler önem kazanır; ancak bu deliller şekil eksikliğini her zaman gidermez.
Mehir alacağı ve tanık delili
Tanık beyanı tek başına mehir alacağını ispatlamaya yetmez. Örneğin bir dosyada aile mahkemesi “mehir senedine gerek olmadığı” görüşüyle tek tanığın anlatımına dayanarak mehre hükmetti. Yargıtay bu kısmı bozdu. Daireye göre kadın mehir alacağının varlığını ispatlayamamıştı ve yemin deliline de dayanmamıştı (Yargıtay 2. HD, E. 2016/9400, K. 2018/1750).
Öte yandan HMK m. 203/1-a, eşler ile kayınbaba, kaynana, gelin ve damat arasındaki işlemlerde tanık dinlenmesine izin verir. Ancak bu kural yalnız ispat yasağına ilişkin bir istisnadır. Mehir sözünün geçerliliği için aranan yazılı şekli ortadan kaldırmaz. Dolayısıyla tanık, şekle uygun bir senet varsa onu destekler; senedin yerini tutmaz.
Mehir alacağı davasında yemin delili
Yemin, senedi bulunmayan veya senedi imzasız olan kadın için son ve çoğu zaman en önemli delildir. Bir dosyada kadının elinde imzasız bir senet vardı; ancak kadın dava dilekçesinde yemin deliline de açıkça yer vermişti. Bölge adliye mahkemesi davayı reddetti. Yargıtay ise kadına yemin teklif etme hakkı hatırlatılmadan ret kararı verilmesini hatalı buldu ve kararı bozdu (Yargıtay 2. HD, E. 2020/4902, K. 2020/5437).
Bu nedenle mehir alacağı davası açan kişi, dilekçenin delil listesine “yemin” delilini mutlaka yazmalıdır. Yemin deliline hiç dayanılmamışsa mahkeme bu imkânı sonradan hatırlatmak zorunda kalmaz.
Delil başlangıcı ve yazışmalar
Karşı taraftan gelen ve iddiayı muhtemel gösteren bir belge varsa tanık dinlenmesi mümkündür (HMK m. 202). Örneğin erkeğin mehri kabul ettiği bir mesaj veya yazışma bu işlevi görür. Mesajların delil değeri ve hukuka uygun elde edilmesi için WhatsApp mesajlarının boşanma davalarında delil olarak kullanılması yazımıza bakabilirsiniz.
Ayrıca HMK m. 200, belirli bir değeri aşan hukuki işlemlerin senetle ispatını arar; karşı taraf açıkça muvafakat ederse mahkeme tanık dinler. Bu parasal sınır yeniden değerleme ile her yıl güncellendiği için dava tarihindeki tutarın ayrıca kontrol edilmesi gerekir.
Mehir senedi kaybolursa
Senedin aslı kaybolduysa kadın, senedin varlığını ve içeriğini başka delillerle göstermeye çalışır. Örneğin noter senedinde noterlikteki kayıt, adi senette ise senedin fotokopisi, karşı tarafın yazışmaları ve yemin önem taşır. Ancak kaybolan senedin tanıkla ispatına ilişkin istisnanın hangi şartlarla uygulanacağı somut olaya göre değişir. Bu yüzden senedin aslını güvenli bir yerde saklamak en sağlam önlemdir.
Mehir Alacağı Davasında İspat Yükü Kimdedir?
Mehir alacağı davasında kadın önce mehir taahhüdünün varlığını, yani geçerli bir mehir senedini ispatlar. Senet sunulduktan sonra mehrin ödendiğini, iade edildiğini veya senetten vazgeçildiğini iddia eden erkek bunu ispatlamak zorundadır. Erkek bu iddiayı tanıkla değil, yazılı delil veya yemin gibi kesin delille kanıtlar.
Senede karşı senetle ispat kuralı
Senedin hüküm ve kuvvetini ortadan kaldıran veya azaltan işlemler, miktarı ne olursa olsun tanıkla ispat edilemez (HMK m. 201). Hukuk Genel Kurulu bu kuralı mehir senedine uyguladı. Kurula göre davalılar, mehir senedindeki taahhüdü yerine getirdiklerini yazılı delille kanıtlamalıdır. Mehir senedinden vazgeçmenin ispatı da ancak aynı kuvvetteki bir belgeyle mümkündür (Yargıtay HGK, E. 2014/1403, K. 2016/1922).
Aynı dosyada kadın yıllar önce mehir için dava açmış, eşiyle barışınca davadan vazgeçmişti. Kurul, evliliğini düzeltmeye çalışan kadının o tarihte davayı takip etmemesini mehirden vazgeçme saymadı. Kurula göre bu davranış, hayatın olağan akışı içinde davayı o an için sürdürmeme iradesidir. Ancak Kurul bu kararı oyçokluğuyla verdi; azınlıktaki üyeler ispat yükünün yer değiştirdiğini düşündü.
Erkek “mehri ödedim” derse
Erkek mehri ödediğini savunursa ispat yükü ona geçer. Yargıtay’ın onadığı bir kararda mahkeme, edimin ifa edildiğini ispat yükünün davalıda olduğunu ve bunun için senet kuvvetinde belge veya yemin gibi kesin delil gerektiğini belirtti. Davalı yemin delilini kullanmayacağını bildirince mahkeme mehri kabul etti (Yargıtay 2. HD, E. 2022/9656, K. 2023/4234).
Aynı dosyada kadın, kocanın düğün takılarını da dükkân kasasında saklamak için aldığını ileri sürmüştü. Bu iddia ziynet alacağına ilişkindir ve orada ispat yükü kadındadır. Dolayısıyla mehir ve ziynet aynı davada yer alsa bile her talebin ispat kuralı ayrı işler. Düğün takılarının ispatı için ziynet eşyası davası rehberimize bakabilirsiniz.
Mehir Alacağı İçin Doğru Zaman
Mehrin ne zaman istenebileceğini senetteki ödeme zamanı belirler. Mehr-i muaccelde kadın kural olarak hemen, yani evlilik sürerken de talepte bulunur. Mehr-i müeccelde ise talep hakkı kararlaştırılan olayla, çoğunlukla boşanma veya ölümle doğar. Kadın mehri boşanma davasıyla birlikte, boşanmadan sonra ayrı bir davada veya evlilik sürerken talep etme hakkına sahiptir.
Boşanma davasıyla birlikte mehir alacağı talebi
Uygulamada kadınlar mehir alacağını çoğu zaman boşanma davasıyla birlikte talep eder. Örneğin Yargıtay’ın incelediği bir dosyada kadın, boşanma davasıyla birlikte mehir senedine dayanarak 101 Cumhuriyet altınını istedi (Yargıtay 2. HD, E. 2020/4902, K. 2020/5437). Başka bir dosyada ise kadın, karşılıklı boşanma davasında mehir sözleşmesindeki 50 büyük altını da talep etti (Yargıtay 2. HD, E. 2023/7315, K. 2024/5123).
Bu yol, iki uyuşmazlığın aynı mahkemede görülmesini sağlar. Ancak mehir talebi boşanmadan bağımsız bir alacak olduğu için davacı bu talep için ayrıca harç öder. Boşanma davasının aşamaları için çekişmeli boşanma davası nasıl açılır yazımıza bakabilirsiniz.
Boşanmadan sonra ayrı mehir alacağı davası
Boşanma kesinleştikten sonra da kadın mehir alacağı davası açma hakkını korur. Örneğin Hukuk Genel Kurulunun incelediği dosyada kadın, boşanmadan sonra yeni bir mehir davası açtı ve Kurul bu davayı esastan inceledi (Yargıtay HGK, E. 2014/1403, K. 2016/1922). Benzer şekilde Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin incelediği başka bir dosyada da boşanmış kadın, nikâh akdinde taahhüt edilen altınları ayrı bir davada istedi (E. 2022/10249, K. 2023/4217).
Hangi yolun seçileceği, senedin içeriğine, delillere ve boşanma davasının aşamasına göre değişir. İki yolun da kendi avantajları vardır; hiçbir yol tek başına daha güvenli değildir. Ancak ayrı dava açılacaksa zamanaşımı hesabı daha önemli hâle gelir.
Anlaşmalı boşanma protokolünde mehir
Anlaşmalı boşanmada eşler mehir konusunu protokolde açıkça düzenlemelidir. Örneğin mehrin ödendiği, belirli bir tarihte ödeneceği veya kadının mehirden vazgeçtiği protokolde açıkça yazılmalıdır. Protokoldeki genel bir “karşılıklı talebimiz yoktur” ifadesinin mehri kapsayıp kapsamadığı tartışmaya açıktır. Bu nedenle belirsiz bir ifade yerine açık bir hüküm kurmak gerekir. Protokolün içeriği için anlaşmalı boşanma davası rehberimize bakabilirsiniz.
Eşin ölümü ve mirasçılara karşı mehir alacağı
Mehir borçlusu eş ölmüşse kadın, mehir alacağını mirasçılara yöneltir. Mehr-i müeccelde taraflar ölümü çoğu senette ödeme zamanı olarak belirler. Bu durumda davacı, mirasçıları göstermek için mirasçılık belgesi sunar. Belgenin nasıl alındığı için mirasçılık belgesi yazımıza bakabilirsiniz. Mehrin ölüme bağlı olması ise ayrı bir değerlendirme gerektirir; çünkü ifası bağışlayanın ölümüne bağlı bağışlamalarda vasiyet hükümleri geçerlidir (TBK m. 290).
Mehir Alacağı Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme
Mehir alacağı davasında görevli mahkeme aile mahkemesidir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, mehir alacağını 4787 sayılı Kanun m. 4 kapsamında aile hukukundan doğan bir iş saydı. Aile mahkemesi bulunmayan yerde Hâkimler ve Savcılar Kurulunun belirlediği asliye hukuk mahkemesi davaya aile mahkemesi sıfatıyla bakar.
Bu kararda ilk derecedeki asliye hukuk mahkemesi davayı asliye hukuk sıfatıyla görmüş ve reddetmişti. Bölge adliye mahkemesi de bu kararı onaylamıştı. Yargıtay ise görevin kamu düzeninden olduğunu ve her aşamada kendiliğinden gözetileceğini belirterek kararı bozdu (Yargıtay 2. HD, E. 2022/10249, K. 2023/4217, T. 27.09.2023). Böylece dava, yıllar sonra yeniden ilk derece aşamasına döndü.
Eski içtihat: genel mahkeme görüşü
Mehir davalarını geçmişte farklı Yargıtay daireleri incelediği için eski kararlarda genel mahkemeyi görevli sayan görüşler de yer alır. Ancak güncel uygulama, mehri aile hukukundan doğan bir iş olarak aile mahkemesine bırakır. Dolayısıyla “senet varsa dava asliye hukukta görülür” gibi ayrımlar güncel içtihatla örtüşmez. Dilekçeyi “aile mahkemesine” hitaben yazmak bu nedenle önemlidir.
Yetkili mahkeme hangisidir?
Yetki bakımından genel kural, davalının yerleşim yeri mahkemesidir. Mehir boşanma davasıyla birlikte istenirse talebi boşanma davasına bakan aile mahkemesi inceler. Senette ödeme yeri gösterilmişse veya davalı ölmüşse farklı yetki kuralları da gündeme gelir. Bu kuralların somut dosyaya uygulanmasını dava açmadan önce ayrıca kontrol etmek gerekir.
Mehir Alacağı Davasında Zamanaşımı
Mehir alacağı için kanunda özel bir süre bulunmadığından genel zamanaşımı süresi olan 10 yıl uygulanır (TBK m. 146). Ancak evlilik devam ettiği sürece eşlerin birbirinden olan alacakları için zamanaşımı işlemeye başlamaz, başlamışsa durur (TBK m. 153/3). Bu nedenle eşler arasında süre fiilen evliliğin sona ermesiyle işlemeye başlar.
Evlenme tarihinden 10 yıl hesabı neden yanlıştır?
Mehr-i muaccelde talep hakkı nikâhla birlikte doğar; ancak borçlu eş olduğu için zamanaşımı evlilik boyunca işlemez. Örneğin 2008’de evlenen ve muaccel mehir kararlaştıran eşlerin boşanması 2022’de kesinleşirse süre 2022’de başlar ve 2032’de dolar. Evlilik on dört yıl sürmüş olsa bile kadının mehir alacağı zamanaşımına uğramış olmaz.
Ancak bu kural kanunda eşler için öngörülmüştür. Borçlu kayınpeder gibi üçüncü bir kişiyse zamanaşımının evlilik boyunca durup durmayacağı ayrıca değerlendirilmelidir. Sürelerin hesabı için hukuki süre hesaplama aracımızdan da yararlanabilirsiniz.
Mehir alacağı ve zamanaşımını kesen sebepler
TBK m. 154 zamanaşımını kesen iki grup sebep sayar. Birincisi, borçlunun borcu ikrar etmesidir; faiz ödemesi, kısmi ifa, rehin veya kefil göstermesi bu kapsama girer. İkincisi, alacaklının dava açması, def’i ileri sürmesi, hakeme başvurması, icra takibi başlatması veya iflas masasına başvurmasıdır. Buna karşılık taraflar arasındaki görüşmeler ve uzlaşma girişimleri zamanaşımını kesmez.
Zamanaşımı dolarsa dava açılamaz mı?
Zamanaşımı dava açmayı engellemez; davalı bu savunmayı ileri sürerse mahkeme davayı reddeder. Mahkeme zamanaşımını kendiliğinden gözetmez. Dolayısıyla süre dolmuş olsa bile davalı zamanaşımı def’ini ileri sürmezse mahkeme davayı esastan inceler.
TMK m. 178’deki bir yıllık süre uygulanır mı?
TMK m. 178, boşanmadan doğan dava hakları için boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıllık zamanaşımı öngörür. Mehir alacağı ise boşanmadan değil, bağışlama vaadinden doğar. Bu nedenle mehirde genel 10 yıllık süre esas alınır. Ziynet alacağındaki benzer tartışmayı yukarıda bağlantısını verdiğimiz ziynet rehberimizde açıklıyoruz.
Mehir senediniz hangi şartları taşıyor?
Senedin kim tarafından imzalandığı, mehrin muaccel mi müeccel mi olduğu ve zamanaşımının ne zaman başladığı her dosyada farklıdır. Bu tür uyuşmazlıklarda doğru yol, belgelere ve olayın özelliklerine göre değiştiği için somut durumunuzu bir avukata danışabilirsiniz.
Mehir Alacağı Davasında Erkeğin Savunmaları
Mehir alacağı davasında erkek çoğunlukla dört savunmaya başvurur: mehrin ödendiği, senedin imzasız veya geçersiz olduğu, alacağın zamanaşımına uğradığı ve mehir sözünün geri alındığı. Her savunmanın ispat kuralı farklıdır. Örneğin ödeme savunmasını erkek yazılı delille ispatlar; zamanaşımını ise yalnız davalı ileri sürer.
Mehir sözünü geri alma hakkı
Evet, kanunda sayılan sebepler varsa bağışlama sözü veren sözünü geri alma hakkına sahiptir. TBK m. 295’e göre bağışlanan, bağışlayana veya yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemişse ya da bağışlayana veya ailesinden birine karşı kanundan doğan yükümlülüklerine önemli ölçüde aykırı davranmışsa geri alma mümkündür. Yükleme yerine getirilmemişse de aynı sonuç doğar.
Henüz yerine getirilmemiş mehir sözünde ise TBK m. 296 uygulanır. Buna göre söz veren; m. 295’teki sebeplerden biri varsa, mali durumu sözün yerine getirilmesini olağanüstü ağır kılacak ölçüde değişmişse veya sonradan yeni aile yükümlülükleri doğmuş ya da önemli ölçüde ağırlaşmışsa sözünü geri alabilir ve ifadan kaçınabilir. Ayrıca mahkeme söz verenin ödeme güçsüzlüğünü belirler veya iflasına karar verirse ifa yükümlülüğü kalkar.
Geri alma hakkı için süre
Geri alma hakkının süresi, geri alma sebebinin öğrenildiği günden başlayarak bir yıldır (TBK m. 297). Bu süre hak düşürücü niteliktedir. Dolayısıyla erkek, örneğin evlilik içindeki bir olayı yıllar önce öğrenmiş ve bir yıl içinde geri alma iradesini açıklamamışsa bu savunmayı kural olarak kullanamaz. Sürenin başlangıcını ise somut olayın özellikleri belirler.
Boşanmada kusurlu kadın mehir alabilir mi?
Boşanmada kusurlu olmak, kadının mehir hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Mehir boşanmanın bir sonucu değil, bağışlama vaadinden doğan bir alacaktır. Erkek, kadının davranışının TBK m. 295 veya m. 296’daki geri alma sebeplerinden birini oluşturduğunu ve bu hakkı süresinde kullandığını ispatlamak zorundadır.
Yargıtay bu sorunu doğrudan çözmüş değildir. Örneğin bir dosyada ilk derece mahkemesi, kadının evlilik birliğine aykırı davranışları nedeniyle erkeğin bağıştan dönme hakkı doğduğunu söyleyerek davayı reddetmişti. Ancak Yargıtay kararı görev yönünden bozdu ve bağıştan dönmeye ilişkin itirazları “şimdilik” incelemedi (Yargıtay 2. HD, E. 2022/10249, K. 2023/4217). Dolayısıyla bu karar, “kusurlu kadın mehir alamaz” şeklinde bir ilke içermez. Sadakat yükümlülüğünün ihlali ve boşanma sebepleri için aldatma ve zina nedeniyle boşanma yazımıza bakabilirsiniz.
“Senedi baskıyla imzaladım” savunması
Erkek bazen senedi yalnızca nikâhta tatsızlık çıkmasın diye imzaladığını ileri sürer. Örneğin Yargıtay’ın görev yönünden bozduğu dosyada erkek, belgeyi imam nikâhında sorun çıkmaması için imzaladığını ileri sürmüştü (Yargıtay 2. HD, E. 2022/10249, K. 2023/4217). Bu tür bir savunmanın sonucunu, imzanın kabul edilip edilmediği ve savunmanın hangi delillere dayandığı belirler. Senede karşı ispat kuralı bu savunmada da önem taşır.
Mehir Alacağı Davası Nasıl Açılır?
Davacı mehir alacağı davasını, davalının yerleşim yerindeki aile mahkemesine bir dilekçeyle açar. Davacı dilekçede mehir senedini, mehrin cinsini ve miktarını, muacceliyetin gerçekleştiğini ve delillerini açıklar. Altın mehrinde davacı aynen iade, olmazsa bedel ister. Davacı, dava açarken nispi harcı ve gider avansını öder.
- Senedi inceleyin: Senedin aslını, imzacıları, mehrin cinsini ve ödeme zamanını belirleyin.
- Muacceliyeti kontrol edin: Muaccel mehirde talep hemen mümkündür; müeccel mehirde kararlaştırılan olayın gerçekleştiğini gösterin.
- Zamanaşımını hesaplayın: 10 yıllık sürenin evlilik boyunca işlemediğini ve kesilme sebeplerini değerlendirin.
- Yolu seçin: Mehri boşanma davasında ayrı bir talep olarak veya ayrı bir davada isteyin.
- Dilekçeyi hazırlayın: Aile mahkemesine hitap edin; yemin dahil tüm delillere dayanın.
- Tahkikat ve karar: Mahkeme gerekirse imza incelemesi yaptırır, bilirkişiden altının değerini sorar ve yemin işlemlerini yürütür.
Mehir alacağı davası ne kadar sürer?
Kanun bu dava için belirli bir süre öngörmez. Süreyi mahkemenin iş yükü, imza incelemesi ve bilirkişi gibi işlemler, talebin boşanma davasıyla birlikte görülüp görülmediği ve kanun yolu aşamaları belirler. Ayrıca yanlış mahkemede açılan dava süreyi ciddi biçimde uzatır. Örneğin görev yönünden bozulan dosyada dava, ilk derece mahkemesine yıllar sonra geri döndü (Yargıtay 2. HD, E. 2022/10249, K. 2023/4217).
Dilekçede bulunması gerekenler
- Mahkeme adı (“… Aile Mahkemesi”) ve tarafların kimlik bilgileri
- Mehir senedinin tarihi, düzenleyeni ve imzacıları
- Mehrin cinsi, ayarı, gramı veya adedi; para ise miktarı
- Mehrin muaccel mi müeccel mi olduğu ve talep hakkının ne zaman doğduğu
- Aynen iade, olmazsa bedel talebi ve dava değeri
- Delil listesi: senet aslı, nüfus kaydı, boşanma kararı, yazışmalar, tanıklar ve yemin
Altın mehir alacağı: aynen iade mi, bedel mi?
Mehir altın olarak kararlaştırılmışsa davacı altınların aynen verilmesini, bu mümkün olmazsa bedelini ister. Talebin hangi tarihteki değere göre kurulacağı ve hükmün nasıl yazılacağı, altın fiyatlarının dalgalandığı dönemlerde önemli sonuçlar doğurur. Ziynet davalarındaki güncel uygulama da bu soruya yol gösterir; ayrıntıları yukarıda bağlantısını verdiğimiz ziynet rehberimizin aynen iade ve bedel bölümünde bulabilirsiniz.
Kısmi dava ve talebin artırılması
7589 sayılı Kanun, belirsiz alacak davasını düzenleyen HMK m. 107’yi 31.07.2026’da kaldırdı. Bu nedenle altının değerini tam belirleyemeyen davacı artık belirsiz alacak davası açamaz. Bunun yerine kısmi dava açar ve talebini bir defaya mahsus artırır (HMK m. 109/4). Talebin artırılmasına ilişkin ayrıntıları dava açmadan önce değerlendirmek gerekir.
Harç ve masraflar
Mehir alacağı para veya altın değerine ilişkin olduğu için nispi harca tabidir. Davacı dava açarken başvurma harcını, peşin nispi harcı ve tebligat, bilirkişi gibi giderler için gider avansını öder. Harç tutarlarını 492 sayılı Harçlar Kanununa bağlı tarifeler her yıl yeniden belirler. Bu nedenle dava tarihinde yürürlükte olan tarifeye bakmak gerekir. Ödeme gücü bulunmayan kişi ise adli yardım talep etme hakkına sahiptir.
Geçici hukuki koruma ve icra
Dava sürerken borçlunun malvarlığını elden çıkarma endişesi varsa geçici hukuki koruma talepleri gündeme gelir. Para veya altın bedeli alacağı ile belirli bir malın teslimi talebinde uygun koruma türü farklıdır. Benzer şekilde senede dayanarak dava açmadan icra takibi başlatma imkânı da İcra ve İflas Kanunundaki şartlara bağlıdır. Bu yolların seçimi somut senedin içeriğine göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Mehir alacağı davasında kanun yolu ve kesinlik sınırı
Mehir talebinin değeri kanundaki kesinlik sınırının altında kalırsa bölge adliye mahkemesinin kararı kesinleşir ve Yargıtay’a taşınamaz. Örneğin bir dosyada bölge adliye mahkemesi mehir alacağı yönünden kesin olmak üzere karar verdi. Yargıtay da yalnız nafaka ve tazminat yönlerini inceledi (Yargıtay 2. HD, E. 2023/7315, K. 2024/5123). Kesinlik sınırları her yıl yeniden değerleme ile değiştiği için güncel tutarı karar tarihinde kontrol etmek gerekir.
Mehir alacağı uyuşmazlığında arabuluculuk
Aile hukuku uyuşmazlıklarında dava şartı arabuluculuk yoktur; bu nedenle mehir alacağı davası açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunlu değildir. Taraflar isterlerse ihtiyari arabuluculuğu değerlendirir. Ancak aile içi şiddet iddiası bulunan uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli değildir (6325 sayılı Kanun m. 1/2). Arabulucu her iki tarafa eşit mesafede durur ve görüşmeler gizlidir. Genel bilgi için ihtiyari arabuluculuk yazımıza bakabilirsiniz.
Mehir ile Ziynet, Nafaka, Tazminat ve Mal Paylaşımı Farkı
Mehir, evlenirken kadına verilmesi kararlaştırılan bağıştır; ziynet ise düğünde takılan hediyelerdir. Nafaka ve boşanma tazminatı boşanmanın sonuçlarıdır; mal paylaşımı ise mal rejiminin tasfiyesidir. Bu talepler birbirinin yerine geçmez. Kadın mehir alacağı davası ile diğer talepleri aynı dosyada birlikte ileri sürme hakkına sahiptir.
| Talep | Dayanak | Kısa açıklama |
|---|---|---|
| Mehir | Bağışlama vaadi (TBK m. 285, 288) | Yazılı senede bağlı; 10 yıllık zamanaşımı |
| Ziynet | Düğün takıları, kişisel mal | Takıların aynen veya bedel olarak iadesi |
| Nafaka | Boşanmanın sonucu | Eşe veya çocuğa yapılan düzenli ödeme |
| Maddi ve manevi tazminat | Boşanmanın sonucu | Kusur ve zarar şartlarına bağlı |
| Mal paylaşımı | Mal rejimi tasfiyesi | Evlilik içinde edinilen malların paylaşımı |
Düğün takıları ile mehir alacağı farkı
Hayır, düğünde misafirlerin taktığı altınlar ziynettir ve mehirden ayrı bir taleptir. Bir dosyada kadın hem nikâhta kararlaştırılan 200 gram altını mehir olarak hem de düğün takılarını ziynet olarak istedi; mahkeme iki talebi ayrı ispat kurallarıyla inceledi (Yargıtay 2. HD, E. 2022/9656, K. 2023/4234). Ancak senette düğünde takılan belirli altınların mehir yerine geçtiği açıkça yazılmışsa senedin içeriği belirleyici olur.
Mehir ile nafaka, tazminat ve mal paylaşımı
Nafaka, boşanma sonrası yoksulluğa düşecek eşe veya çocuğa yapılan düzenli ödemedir; ayrıntılar için nafaka davası yazımıza bakabilirsiniz. Boşanma tazminatı ise kusur ve zarar şartlarına bağlıdır; bu konuyu boşanmada maddi ve manevi tazminat rehberimizde anlatıyoruz. Mehir ise kusurdan bağımsız, senede dayanan bir alacaktır.
Mal paylaşımı da mehirden farklıdır. Mehir, tasfiyede paylaşılan bir değer değil, kadının erkekten ayrıca istediği bir alacaktır. Mal rejiminin tasfiyesi için boşanmada mal paylaşımı rehberimize bakabilirsiniz.
Mehir, başlık parası ve nişan hediyeleri
Başlık parası, mehirle sık karışan ama farklı bir uygulamadır. Mehirde erkek vaadi kadının kendisine yapar; başlık parasını ise genellikle kızın ailesi alır. Bu nedenle başlık parasının iadesi talebine mehir kuralları değil, ayrı hukuki esaslar uygulanır. Nişan hediyeleri de mehir değildir; nişanın bozulmasında bu hediyelerin iadesi kendi kurallarına bağlıdır.
Mehir Alacağı Davasında Sık Yapılan Hatalar
Mehir alacağı davasında hataların çoğu senet aşamasında başlar. İmzasız senet, noter dışında yapılan taşınmaz mehri ve kaybolan senet aslı davayı baştan zayıflatır. Dava aşamasında ise yanlış mahkeme seçimi, yemin deliline dayanmamak ve zamanaşımını yanlış hesaplamak en sık görülen sorunlardır.
- Senedi yalnız tanıklara veya nikâhı kıyan kişiye imzalatmak, borç altına giren kişinin imzasını almamak
- Ev veya arsa mehrini noter dışında adi senetle vaat etmek
- Senedin aslını kaybetmek ve yalnız fotokopiye güvenmek
- Dava dilekçesinde yemin deliline dayanmamak
- Davayı asliye hukuk mahkemesinde “asliye hukuk sıfatıyla” açmak
- Zamanaşımını evlenme tarihinden itibaren hesaplamak
- Ziynet davasında mehri ayrı bir kalem olarak yazmamak
- Anlaşmalı boşanma protokolünde mehri açıkça düzenlememek
Kurgusal örnek: mehir alacağı davası
Eş A ve Eş B dini nikâhla birlikte bir mehir senedi imzalıyor. Senette Eş B’nin Eş A’ya 30 Cumhuriyet altınını “mehri muaccel” olarak vereceği yazıyor; senedi Eş B ve babası imzalıyor. Daha sonra resmî nikâh kıyılıyor. Evlilik on iki yıl sürüyor ve boşanmayla bitiyor. Eş A, boşanma kesinleştikten iki yıl sonra mehir alacağı davası açıyor.
Eş B, önce zamanaşımı savunması yapıyor. Ancak evlilik boyunca zamanaşımı işlemediği için süre boşanmanın kesinleşmesiyle başlar ve dolmamıştır. Ardından “muaccel” ibaresi nedeniyle mehrin ödendiğini ileri sürüyor. Bu ibare ödeme anlamına gelmediği için ödeme iddiasını Eş B yazılı delil veya yemin gibi kesin delille ispatlamak zorundadır.
Eş B bunu ispatlayamazsa aile mahkemesi altınların aynen verilmesine, olmazsa bedeline karar verir. Babaya karşı talepte ise mahkeme imza sıfatını, görev ve zamanaşımı sorunlarını ayrıca inceler. Bu örnek tamamen kurgusaldır; gerçek dosyalarda sonuç, belgelere ve delillere göre değişir.
Mehir alacağınızın hukuki değerlendirmesi
Mehir senedinin geçerliliği, ispat imkânları, zamanaşımı ve erkeğin ileri sürebileceği savunmalar her dosyada farklı belgelere dayanır. Somut durumunuzu hukuki açıdan değerlendirmek için bir avukata danışmanız yararlı olur.
Sıkça Sorulan Sorular
Mehir nedir? Temel kavramlar
Mehir nedir?
Mehir, evlenme sırasında erkeğin veya ailesinin kadına vermeyi üstlendiği para, altın, eşya ya da taşınmazdır. Kökeni İslam aile hukukuna dayanır ve kadına ekonomik güvence sağlamayı amaçlar.
Mehir alacağı davası nedir?
Mehir alacağı davası, kararlaştırılan mehir ödenmediğinde kadının bu değeri aynen veya bedel olarak istediği davadır. Davanın dayanağı çoğunlukla nikâhta düzenlenen mehir senedidir.
Mehir için dava açmak mümkün mü?
Evet, geçerli bir mehir taahhüdü varsa kadın mehir için dava açma hakkına sahiptir. Yargıtay mehir taahhüdünü geçerli sayar ve bağışlama hükümlerini uygular.
Mehir Türk hukukunda geçerli mi?
Evet, Türk Medeni Kanunu mehri düzenlemez ama yasaklamaz da. Yargıtay mehri bağışlama vaadi olarak değerlendirir ve şekil şartlarını taşıyan mehir senedini geçerli kabul eder.
Mehir zorunlu mu, mehirsiz nikâh olur mu?
Hayır, mehir resmî evlenmenin şartı değildir. Eşler mehir belirlemeden de geçerli bir resmî evlilik yapar.
Mehir türleri: muaccel ve müeccel
Mehir olarak neler verilir?
Uygulamada taraflar mehri çoğunlukla Cumhuriyet altını, gram altın veya altın bilezik olarak belirler. Para, ev eşyası ve taşınmaz da mehir konusu olur; ancak taşınmazda resmî şekil gerekir.
Mehr-i muaccel nedir?
Mehr-i muaccel, nikâhla birlikte veya hemen ödenmesi kararlaştırılan mehirdir. Kadın bu mehri kural olarak evlilik sürerken de isteme hakkına sahiptir.
Mehr-i müeccel nedir?
Mehr-i müeccel, ödemesi ileri bir tarihe, genellikle evliliğin boşanma veya ölümle sona ermesine bırakılan mehirdir. Kadın bu mehri kararlaştırılan olay gerçekleşince ister.
Senette mehri muaccel yazıyorsa mehir ödenmiş olur mu?
Hayır, bu ibare mehrin ödendiği anlamına gelmez. Yargıtay’ın onadığı bir kararda, senette teslim açıkça yazılmadıkça ve kadın senedi teslim alan sıfatıyla imzalamadıkça ödeme kabul edilmedi (2. HD, E. 2022/9656, K. 2023/4234).
Mehir senedi ve şekil şartları
Mehir senedi nasıl hazırlanır?
Taraflar mehir senedini yazılı olarak hazırlar ve mehri vermeyi üstlenen kişi senedi imzalar (TBK m. 288/1, m. 14). Senette mehrin cinsi, miktarı, ödeme zamanı ve tarih açıkça yazılmalıdır.
Mehir senedi için noter şart mı?
Para, altın veya taşınır eşya mehrinde noter zorunlu değildir. Ev, arsa gibi taşınmaz mehrinde ise söz resmî şekle bağlıdır (TBK m. 288/2).
Mehir senedini kim imzalamalı?
Mehir senedini mehri vermeyi üstlenen kişi imzalamalıdır; yazılı şekilde borç altına girenlerin imzası zorunludur (TBK m. 14). Babası veya başka bir aile üyesi de borç altına giriyorsa onun imzası da gerekir.
İmzasız mehir senedi geçerli mi?
Hayır, imzasız senet yazılı şekil şartını taşımaz. Yargıtay’ın incelediği bir dosyada imzasız senet ve soyut tanık beyanı alacağı ispata yetmedi (2. HD, E. 2020/4902, K. 2020/5437).
Sözlü mehir geçerli mi?
Sözlü mehir vaadi yazılı şekil şartını taşımadığı için tek başına alacak doğurmaz. Ancak vaat edilen altın veya eşya teslim edilmişse bu işlem elden bağışlama hükmündedir (TBK m. 288/3).
Taşınmaz (ev, arsa) mehir olur mu?
Evet, ancak taşınmaz bağışlama sözü resmî şekle bağlıdır (TBK m. 288/2). Resmî şekle uyulmadan vaat edilen taşınmazda elden bağışlama istisnası da geçerli değildir.
Mehir alacağı ve ispat
Mehir alacağı nasıl ispatlanır?
Kadın mehir alacağını öncelikle borç altına giren kişinin imzasını taşıyan mehir senediyle ispatlar. Senet sunulduktan sonra mehrin ödendiğini iddia eden taraf bunu yazılı delil veya yemin gibi kesin delille kanıtlar.
Mehir tanıkla ispatlanır mı?
Hayır, tanık beyanı tek başına mehir alacağını ispatlamaya yetmez. Yargıtay, tek tanık beyanına dayanılarak mehre hükmedilmesini bozdu (2. HD, E. 2016/9400, K. 2018/1750).
Mehir senedi yoksa ne olur?
Senet yoksa kadın mehir taahhüdünü başka delillerle ispatlamak zorundadır ve şekil eksikliği ciddi bir engel oluşturur. Bu durumda karşı taraftan gelen yazılı belgeler ve yemin delili önem kazanır.
Mehir senedi kaybolursa ne olur?
Senedin aslı kaybolduysa kadın senedin varlığını ve içeriğini noterlikteki kayıt, fotokopi, yazışmalar ve yemin gibi delillerle göstermeye çalışır. Sonuç, somut olaydaki delillere göre değişir.
Mehir davasında yemin delili nedir?
Yemin, karşı tarafa iddia edilen olay hakkında yemin teklif edilmesidir ve senedi olmayan davacı için önemli bir delildir. Yargıtay, dilekçede yemine dayanan kadına yemin teklif hakkı hatırlatılmadan verilen ret kararını bozdu (2. HD, E. 2020/4902, K. 2020/5437).
Erkek mehri ödediğini söylerse kim ispat eder?
Ödeme iddiasını erkek ispatlar. Senede karşı senetle ispat kuralı gereği erkek bu iddiayı yazılı delille veya yemin gibi kesin delille kanıtlar (HGK, E. 2014/1403, K. 2016/1922; 2. HD, E. 2022/9656, K. 2023/4234).
Kadın daha önce açtığı mehir davasından vazgeçtiyse mehri kaybeder mi?
Her zaman kaybetmez. Hukuk Genel Kurulu, eşiyle barışıp davayı takip etmeyen kadının bu davranışını mehirden vazgeçme saymadı; mehirden vazgeçmenin ispatı ancak aynı kuvvette bir belgeyle mümkündür (HGK, E. 2014/1403, K. 2016/1922).
Mehir alacağı davası: görevli mahkeme
Mehir alacağı davasına hangi mahkeme bakar?
Bu davaya aile mahkemesi bakar; aile mahkemesi olmayan yerde asliye hukuk mahkemesi davayı aile mahkemesi sıfatıyla görür. Yargıtay mehri 4787 sayılı Kanun m. 4 kapsamında aile hukukundan doğan iş saydı (2. HD, E. 2022/10249, K. 2023/4217).
Mehir davası asliye hukuk mahkemesinde açılırsa ne olur?
Asliye hukuk mahkemesi davayı aile mahkemesi sıfatıyla görmezse Yargıtay kararı görev yönünden bozar. Yargıtay, görevin kamu düzeninden olduğunu ve her aşamada kendiliğinden gözetileceğini belirtti (2. HD, E. 2022/10249, K. 2023/4217).
Mehir davasında yetkili mahkeme hangi şehirdedir?
Genel kural, davalının yerleşim yeri mahkemesidir. Mehir boşanma davasıyla birlikte istenirse talebi boşanma davasına bakan aile mahkemesi inceler; diğer yetki seçenekleri somut senede göre ayrıca kontrol edilmelidir.
Mehir boşanma davasında talep edilir mi?
Evet, kadın mehri boşanma davasıyla birlikte isteme hakkına sahiptir. Yargıtay’ın incelediği dosyalarda kadınlar mehri boşanma ve karşılıklı boşanma davalarında talep etti (2. HD, E. 2020/4902, K. 2020/5437; E. 2023/7315, K. 2024/5123).
Boşanma bittikten sonra mehir davası açmak mümkün mü?
Evet, boşanma kesinleştikten sonra da kadın ayrı bir mehir alacağı davası açma hakkına sahiptir. Bu durumda 10 yıllık zamanaşımı süresine dikkat etmek gerekir.
Anlaşmalı boşanma protokolünde mehir nasıl yer almalı?
Eşler mehrin ödendiğini, ne zaman ödeneceğini veya kadının mehirden vazgeçtiğini protokolde açıkça yazmalıdır. Genel bir talep yoktur ifadesinin mehri kapsayıp kapsamadığı tartışmaya açık olduğu için açık hüküm kurmak gerekir.
Kayınpeder mehir senedini imzaladıysa ondan da talep hakkı var mı?
Evet, senedi borç altına girerek imzalayan kayınpedere karşı da dava açmak mümkündür. Hukuk Genel Kurulunun incelediği dosyada senedi kefil olarak imzalayan baba da davalıydı (HGK, E. 2014/1403, K. 2016/1922); görev ve zamanaşımı ise ayrıca değerlendirilmelidir.
Eşi ölen kadın mehri kimden ister?
Borçlu eş ölmüşse kadın mehri mirasçılardan ister ve mirasçıları mirasçılık belgesiyle gösterir. İfası ölüme bağlanmış bağışlamalarda vasiyet hükümlerinin uygulanacağı da ayrıca dikkate alınır (TBK m. 290).
Mehir alacağı: zamanaşımı
Mehir alacağı zamanaşımı ne kadar?
Kanun mehir alacağı için özel bir süre öngörmez; bu nedenle genel zamanaşımı süresi olan 10 yıl geçerlidir (TBK m. 146). Bu süre hak düşürücü değil, zamanaşımı süresidir.
Evlilik sürerken mehir alacağında zamanaşımı işler mi?
Hayır, evlilik devam ettiği sürece eşlerin birbirinden olan alacakları için zamanaşımı işlemeye başlamaz, başlamışsa durur (TBK m. 153/3). Bu nedenle süre fiilen evliliğin sona ermesiyle işler.
Mehir alacağında zamanaşımını ne keser?
Borçlunun borcu ikrar etmesi, kısmi ödeme yapması veya alacaklının dava açması, icra takibi başlatması zamanaşımını keser (TBK m. 154). Taraflar arasındaki görüşmeler ve uzlaşma girişimleri ise zamanaşımını kesmez.
Zamanaşımı dolarsa mahkeme davayı kendiliğinden reddeder mi?
Hayır, mahkeme zamanaşımını kendiliğinden gözetmez. Davalı zamanaşımı def’ini ileri sürerse mahkeme davayı reddeder; ileri sürmezse davayı esastan inceler.
Boşanmadan doğan bir yıllık süre mehre uygulanır mı?
TMK m. 178’deki bir yıllık süre boşanmadan doğan dava hakları içindir. Mehir alacağı bağışlama vaadinden doğduğu için genel 10 yıllık süre esas alınır.
Mehrin geri alınması
Mehir sözü geri alınır mı?
Evet, kanunda sayılan sebepler varsa söz veren mehir sözünü geri alma hakkına sahiptir. Bağışlananın ağır bir suç işlemesi veya kanundan doğan yükümlülüklerine önemli ölçüde aykırı davranması bu sebepler arasındadır (TBK m. 295-296).
Mehrin geri alınması için süre var mı?
Evet, geri alma hakkının süresi sebebin öğrenildiği günden başlayarak bir yıldır (TBK m. 297). Bu süre geçtikten sonra geri alma savunması kural olarak sonuç doğurmaz.
Erkeğin mali durumu bozulursa mehri ödemek zorunda mı?
Mali durumu sözün yerine getirilmesini olağanüstü ağır kılacak ölçüde değişen kişi, henüz ödenmemiş mehir sözünden kaçınma hakkına sahiptir (TBK m. 296). Mahkeme ödeme güçsüzlüğünü belirler veya iflasına karar verirse ifa yükümlülüğü kalkar.
Boşanmada kusurlu kadın mehir hakkını kaybeder mi?
Boşanmadaki kusur tek başına mehir hakkını ortadan kaldırmaz; erkek, kadının davranışının TBK m. 295 veya m. 296’daki geri alma sebeplerinden birini oluşturduğunu ve hakkını süresinde kullandığını ispatlamak zorundadır. Yargıtay bu konuda net bir ilke koymuş değildir; bağıştan dönmeyi kabul eden bir ilk derece kararını görev yönünden bozdu ve bu itirazı incelemedi (2. HD, E. 2022/10249, K. 2023/4217).
Mehir alacağı ile diğer talepler
Mehir ile ziynet eşyası arasındaki fark nedir?
Temel fark kaynaktadır: mehir evlenirken kadına vaat edilen bağıştır; ziynet ise düğünde misafirlerin taktığı takılardır. Kadın iki talebi aynı davada ileri sürme hakkına sahiptir; ancak ispat kuralları ayrı işler.
Düğünde takılan altınlar mehir yerine geçer mi?
Hayır, düğün takıları ziynettir ve mehirden ayrı bir taleptir. Ancak senette belirli takıların mehir yerine geçtiği açıkça yazılmışsa senedin içeriği belirleyici olur.
Mehir ile başlık parası arasındaki fark nedir?
Mehirde vaat kadının kendisine yönelir; başlık parasını ise genellikle kızın ailesi alır. Başlık parasının iadesi talebine mehir kuralları değil, ayrı hukuki esaslar uygulanır.
Mehir ile nafaka arasındaki fark nedir?
Nafaka, boşanmanın sonucu olarak eşe veya çocuğa yapılan düzenli ödemedir. Mehir ise kusurdan ve ihtiyaçtan bağımsız, senede dayanan bir alacaktır.
Mehir mal paylaşımına girer mi?
Hayır, mehir mal rejimi tasfiyesinde paylaşılan bir değer değil, kadının ayrıca istediği bir alacaktır. Bu nedenle mehir talebinin dayanağı, harcı ve ispatı mal paylaşımından ayrıdır.
Mehir alacağı davası süreci ve masraflar
Mehir altınlarında aynen iade mi, bedel mi talep edilmeli?
Davacı altınların aynen verilmesini, bu mümkün olmazsa bedelini ister. Talebin hangi tarihteki değere göre kurulacağı hükmün yazılışını etkilediği için dilekçede açıkça belirtilmelidir.
Altının değerini bilmeyen davacı için belirsiz alacak davası yolu açık mı?
Hayır, 7589 sayılı Kanun belirsiz alacak davasını düzenleyen HMK m. 107’yi 31.07.2026’da kaldırdı. Davacı artık kısmi dava açar ve talebini bir defaya mahsus artırır (HMK m. 109/4).
Mehir davasında harç ne kadar?
Mehir alacağı nispi harca tabidir; harç, dava değerine göre hesaplanır. Tutarlar Harçlar Kanunu tarifeleriyle her yıl güncellendiği için dava tarihinde yürürlükte olan tarifeye bakmak gerekir.
Mehir davasında temyiz yolu açık mı?
Mehir talebinin değeri kesinlik sınırının altında kalırsa bölge adliye mahkemesinin kararı kesinleşir ve Yargıtay’a taşınamaz. Yargıtay’ın incelediği bir dosyada mehir yönü bu nedenle temyizde incelenmedi (2. HD, E. 2023/7315, K. 2024/5123).
Mehir uyuşmazlığında arabuluculuk mümkün mü?
Evet, taraflar isterlerse ihtiyari arabuluculuğa başvurur; ancak aile hukukunda dava şartı arabuluculuk yoktur. Aile içi şiddet iddiası bulunan uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli değildir (6325 sayılı Kanun m. 1/2).
Mehir davası için hangi belgeler gerekir?
Mehir senedinin aslı, nüfus kayıt örneği, varsa boşanma kararı ve kesinleşme şerhi, karşı tarafın yazışmaları ve borçlu ölmüşse mirasçılık belgesi en sık kullanılan belgelerdir. Taşınmaz mehrinde tapu kaydı da gerekir.
Kaynakça
Mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 14, 146, 153, 154, 285, 288, 289, 290, 295, 296, 297. mevzuat.gov.tr
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 107 (mülga), 109, 200, 201, 202, 203. mevzuat.gov.tr
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 178. mevzuat.gov.tr
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun, m. 4.
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, m. 1.
- 7589 sayılı Kanun (HMK m. 107’yi yürürlükten kaldıran değişiklik, 31.07.2026).
- 492 sayılı Harçlar Kanunu. mevzuat.gov.tr
Yargı kararları
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2014/1403, K. 2016/1922, T. 14.12.2016.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/7315, K. 2024/5123, T. 01.07.2024.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/10249, K. 2023/4217, T. 27.09.2023.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/9656, K. 2023/4234, T. 27.09.2023.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2020/4902, K. 2020/5437, T. 05.11.2020.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2016/9400, K. 2018/1750, T. 12.02.2018.
Bu makale genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayın özellikleri, yürürlükteki mevzuat ve güncel yargı kararları değerlendirmeyi değiştirebilir. Metin tek başına hukuki danışmanlık veya somut olaya özgü hukuki görüş yerine geçmez.
