Evliliğin İptali Davası: Mutlak ve Nispi Butlan, Süreler, Sonuçlar

Evliliğin iptali davası, evlenme anında var olan ve kanunda sayılan bir sakatlık nedeniyle evliliği hâkim kararıyla sona erdiren davadır. Türk Medeni Kanunu bu sakatlıkları mutlak butlan ve nispi butlan olarak ikiye ayırır. Ancak butlan kararı geçmişe etkili değildir: evlilik, hâkimin kararına kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur (TMK m. 156).

Evliliğin İptali Davası Nedir?

Evliliğin iptali davası, evlenme sırasında kanunun aradığı bir koşulun eksik olması veya iradenin sakatlanması nedeniyle evliliğin butlanına karar verilmesini sağlayan davadır. Kanun buna “butlan” der. Batıl bir evlilik kendiliğinden sona ermez; ancak hâkimin kararıyla sona erer (TMK m. 156).

Butlan sebepleri iki gruba ayrılır. Mutlak butlan, kamu düzenini ilgilendiren ağır sakatlıklarla ilgilidir ve davayı savcı da açabilir. Nispi butlan ise eşin iradesini korur; davayı yalnız iradesi sakatlanan eş açar. Ayrıca küçük veya kısıtlının yasal temsilcinin izni olmadan evlenmesi, yasal temsilciye ayrı bir dava hakkı verir (TMK m. 153).

Butlan kararı geçmişe etkili mi?

Hayır. Birçok kaynak evliliğin iptalinde evliliğin “hiç yapılmamış sayıldığını” yazar; bu bilgi kanuna aykırıdır. TMK m. 156 açıktır: “Batıl bir evlilik ancak hâkimin kararıyla sona erer. Mutlak butlan hâlinde bile evlenme, hâkimin kararına kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur.”

Yargıtay da bu ilkeyi uygular. Yurt dışında evlenmiş ve Türkiye’de yaşayan yabancı uyruklu eşlerin boşanma davasında ilk derece mahkemesi, evliliğin evli iken yapıldığını düşünerek davayı usulden reddetmişti. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi ise evli iken evlenmenin mutlak butlan sebebi olduğunu, fakat evlenmenin hâkimin butlan kararına kadar geçerli bir evlilik gibi varlığını sürdürdüğünü belirtti. Dolayısıyla mahkeme mutlak butlanı kendiliğinden değerlendiremez; butlan davası yoksa boşanma davasını esastan inceler. Daire kararı oyçokluğuyla bozdu (2. HD, E. 2025/5548, K. 2026/4435, T. 21.04.2026).

Bu nedenle evliliği sona erdiren karar kesinleşinceye kadar eşler evli kalır. Kararın kesinleşmesini beklemeden yeni bir evlilik planlamak ciddi bir hatadır.

Evliliğin İptali ile Boşanma Arasındaki Fark

Evliliğin iptali, evlenme anında var olan bir sakatlığa dayanır. Boşanma ise geçerli kurulmuş bir evlilikte sonradan ortaya çıkan olaylara dayanır. İki yolun sonuçları büyük ölçüde benzer, çünkü kanun butlan kararının eşler ve çocuklar bakımından sonuçlarında boşanma hükümlerine yollama yapar (TMK m. 157-158).

Ayrıca boşanma davasında da süre her zaman serbest değildir. Zina (TMK m. 161) ile hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (TMK m. 162) sebeplerinde altı ay ve beş yıllık hak düşürücü süre vardır. Bu süreleri aldatma ve zina nedeniyle boşanma ile şiddet nedeniyle boşanma davası yazılarımızda ayrıca anlattık. Genel sebep olan evlilik birliğinin temelinden sarsılması ise bu türden bir süreye bağlı değildir.

Öte yandan evlilikten sonra başlayan bir aldatma, iptal sebebi değil boşanma sebebidir. Evlenmeden önceki bir durumun gizlenmesi ise koşulları varsa yanılma veya aldatma nedeniyle iptale konu olur. Eşler evliliğin sona ermesi ve sonuçları üzerinde uzlaşıyorsa kanun ayrıca anlaşmalı boşanma yolunu da tanır.

Mutlak Butlan Sebepleri: TMK 145

TMK m. 145 dört mutlak butlan sebebi sayar: evlenme sırasında eşlerden birinin evli bulunması, sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun olması, evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı ve evlenmeye engel olacak derecede hısımlık. Liste sınırlıdır; yaş küçüklüğü bu sebepler arasında yer almaz.

Evli iken evlenme

Evlenme sırasında eşlerden biri hâlen evliyse ikinci evlilik mutlak butlanla sakattır (TMK m. 145/1). Bu yüzden yeniden evlenmek isteyen kişi, önceki evliliğinin sona erdiğini ispat etmek zorundadır (TMK m. 130). Bununla birlikte kanun bir istisna öngörür: önceki evlilik butlan kararından önce sona ermişse ve ikinci evlenmede diğer eş iyiniyetliyse mahkeme butlana karar vermez (TMK m. 147/3).

Gaiplik ise ayrı bir butlan sebebi değildir. Gaipliğine karar verilen kişinin eşi, mahkeme evliliğin feshine karar vermedikçe yeniden evlenemez. Eş fesih talebini gaiplik başvurusuyla birlikte veya ayrı bir davayla ileri sürer (TMK m. 131).

Sürekli ayırt etme gücü yokluğu ve akıl hastalığı

Evlenme sırasında sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun olan kişinin evliliği mutlak butlanla sakattır (TMK m. 145/2). Aynı şekilde evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı da mutlak butlan sebebidir (TMK m. 145/3). Kanun, akıl hastalarının tıbbi sakınca bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla anlaşılmadıkça evlenemeyeceğini ayrıca düzenler (TMK m. 133).

Yargıtay’ın incelediği bir dosyada ölen eşin mirasçıları, murisin evlenme sırasında akıl sağlığının yerinde olmadığını ileri sürdü. Mahkeme sürekli ayırt etme gücü yokluğunun kanıtlandığını kabul ederek mutlak butlana karar verdi. Yargıtay da butlan kararını yerinde buldu (2. HD, E. 2023/7502, K. 2024/3219, T. 07.05.2024). Kararın iyiniyete ilişkin bölümünü sonuçlar başlığında ele alıyoruz.

Evlenmeye engel hısımlık

Kanun bazı hısımlar arasında evlenmeyi yasaklar (TMK m. 129). Bu yasağa aykırı evlilik mutlak butlanla sakattır (TMK m. 145/4). Aşağıdaki tablo yasak kapsamını gösterir.

Kuzenler arasındaki evlilik bu listede yer almaz. Buna karşılık kişi, boşandığı eşinin annesiyle veya önceki evliliğinden olan çocuğuyla evlenemez; çünkü kayın hısımlığı yasağı evlilik sona erse de devam eder.

Mutlak Butlan Nedeniyle Evliliğin İptali Davası Kimler Açar?

Mutlak butlan davasını Cumhuriyet savcısı re’sen açar; ilgisi olan herkes de bu davayı açma hakkına sahiptir (TMK m. 146). Eşler, önceki eş veya mirasçılar gibi hukuki yararı bulunan kişiler bu kapsama girer. Ancak kanun bazı durumlarda dava hakkını daraltır veya butlan kararını engeller (TMK m. 147).

Dava hakkının sınırları: TMK 147

• Sona ermiş evlilik: Evlilik sona ermişse savcı mutlak butlanı re’sen dava edemez. Buna karşılık her ilgili butlanın tespitini isteme hakkını korur (TMK m. 147/1).
• İyileşme: Ayırt etme gücü sonradan kazanılmış veya akıl hastalığı iyileşmişse davayı yalnız o eş açar (TMK m. 147/2).
• Önceki evliliğin sona ermesi: Evli iken yeniden evlenen kişinin önceki evliliği butlan kararından önce sona ermişse ve ikinci evlenmede diğer eş iyiniyetliyse mahkeme butlana karar vermez (TMK m. 147/3).

Mirasçıların dava hakkı

Butlanı dava etme hakkı mirasçılara geçmez; mirasçılar ancak açılmış bir davayı sürdürme hakkına sahiptir (TMK m. 159). Bununla birlikte mutlak butlanda mirasçılar, ilgili kişi sıfatıyla TMK m. 146-147 uyarınca dava açma imkânına sahiptir. Yukarıda andığımız 2024 tarihli Yargıtay kararında da dava, ölen eşin mirasçıları tarafından ilgili sıfatıyla açılmıştı.

Mirasçı sıfatının ispatı için gereken belgeyi mirasçılık belgesi yazımızda anlattık. Kısıtlı bir eşin yasal temsilcisine ilişkin kuralları ise vasi atama şartları ve süreci yazımızda bulabilirsiniz.

Nispi Butlan Sebepleri: TMK 148-151

Nispi butlan sebepleri, eşin evlenme iradesini sakatlayan hâllerdir: geçici ayırt etme gücü yokluğu (m. 148), yanılma (m. 149), aldatma (m. 150) ve korkutma (m. 151). Bu sebeplere dayanan davayı yalnız iradesi sakatlanan eş açar. Dava hakkı 6 ay ve 5 yıllık hak düşürücü sürelere bağlıdır.

Geçici ayırt etme gücü yokluğu

Evlenme sırasında geçici bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun olan eş iptal davası açma hakkına sahiptir (TMK m. 148). Örneğin sarhoşluk veya ilaç etkisi, ayırt etme gücünü ortadan kaldıracak ağırlıktaysa bu hâle girer. Bu sebebi mutlak butlana yol açan sürekli ayırt etme gücü yokluğuyla karıştırmamak gerekir. Çünkü iki hâlin dava hakkı, süresi ve sonucu farklıdır.

Yanılma

TMK m. 149 iki yanılma hâli sayar. İlki, evlenmeyi hiç istemediği veya evlendiği kişiyle evlenmeyi düşünmediği hâlde eşin yanılarak razı olmasıdır. İkincisi, eşinde bulunmaması birlikte yaşamayı çekilmez kılacak derecede önemli bir nitelikte yanılmadır.

Yargıtay, eşin evlenmeden önce başka birinden gebe kaldığını gizlemesini bu ikinci hâl kapsamında gördü. Dosyada davacı, çocuğun kendisinden olduğuna inanarak evlenmişti. Daha sonra soybağının reddi davası sonucunda gerçeği öğrendi ve iptal davası açtı. İlk derece mahkemesi ve bölge adliye mahkemesi davayı reddetti. Yargıtay ise davacının birlikte yaşamayı çekilmez kılacak derecede önemli bir nitelikte yanılarak evlendiğini ve davanın süresinde açıldığını belirterek kararı oybirliğiyle bozdu (2. HD, E. 2022/7739, K. 2022/9912, T. 01.12.2022).

Aldatma ve hastalığın gizlenmesi

TMK m. 150 aldatmayı da iki hâlde düzenler. Birincisi, eşin namus ve onuru hakkında doğrudan onun tarafından veya onun bilgisi altında bir başkası tarafından aldatılarak evlenmedir. İkincisi, davacının veya altsoyunun sağlığı için ağır tehlike oluşturan bir hastalığın gizlenmesidir.

Hastalık iddiasında ispat belirleyicidir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, eşinin evlilik öncesi hastalığını gizlediğini ileri süren davacının dosyasında tek bir hastane raporunu yetersiz buldu. Kurula göre hastalığın ağır ve tedavi edilemez nitelikte olup olmadığı ve altsoy için tehlike oluşturup oluşturmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla belirlenmelidir. Mahkeme bu amaçla tam teşekküllü devlet veya üniversite hastanesinden heyet raporu almalıdır (HGK, E. 2017/2294, K. 2020/671, T. 23.09.2020).

Korkutma

Kendisinin veya yakınlarından birinin hayatı, sağlığı veya namus ve onuruna yönelik pek yakın ve ağır bir tehlike ile korkutularak evlenmeye razı edilen eş iptal davası açma hakkına sahiptir (TMK m. 151). Kanun “pek yakın ve ağır” bir tehlike arar. Bu nedenle her türlü aile isteği veya ısrarı tek başına yeterli değildir; mahkeme tehdidin ağırlığını ve yakınlığını somut olayda değerlendirir. Evlilik sonrasında yaşanan şiddet ise iptal değil boşanma konusudur.

Küçük ve Kısıtlının İzinsiz Evlenmesi: TMK 153

Küçük veya kısıtlı, yasal temsilcisinin izni olmadan evlenirse izni alınmayan yasal temsilci iptal davası açma hakkına sahiptir (TMK m. 153). Ancak kişi sonradan ergin olur, kısıtlılıktan çıkar veya kadın gebe kalırsa mahkeme iptale karar vermez. Bu hâl mutlak butlan sebebi değildir.

Kanun evlenme yaşını TMK m. 124’te düzenler. Erkek veya kadın on yedi yaşını doldurmadıkça evlenemez. Bununla birlikte hâkim, olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple on altı yaşını doldurmuş kişinin evlenmesine izin verme yetkisine sahiptir; olanak bulundukça ana ve baba veya vasi dinlenir.

Küçük ve kısıtlı, yasal temsilcisinin izni olmadan evlenemez (TMK m. 126-127). Yasal temsilci haklı bir sebep olmadan izin vermezse hâkimin izin verme yetkisi vardır (TMK m. 128). Evlenmeye izin davası evlenmeden önceki aşamaya ilişkindir; bu yazı yalnız izinsiz evlenmenin iptal sonucunu ele alır.

Evliliğin İptali Davası Ne Zamana Kadar Açılır?

Nispi butlana dayanan evliliğin iptali davası, iptal sebebinin öğrenildiği veya korkunun etkisinin ortadan kalktığı tarihten başlayarak 6 ay ve her hâlde evlenmenin üzerinden 5 yıl geçmekle düşer (TMK m. 152). Bu süreler zamanaşımı değil hak düşürücü süredir ve hâkim bunları kendiliğinden gözetir.

Mutlak butlan davası için kanun bu türden bir süre öngörmez. Buna karşılık TMK m. 147’deki sınırlamalar, özellikle iyileşme ve önceki evliliğin sona ermesi hâlleri, dava hakkını daraltır. Süre hesabı için hukuki süre hesaplama aracımızdan yararlanabilirsiniz.

Evliliğin iptali davası için örnek süre hesabı

Eş, evlenmeden üç yıl sonra eşinin ağır bir hastalığı gizlediğini öğreniyor. Bu durumda dava hakkı öğrenme tarihinden başlayarak 6 ay içinde düşer; evlenmeden itibaren 5 yıl henüz dolmadığı için kısa süre belirleyicidir. Buna karşılık eş gerçeği evlenmeden dört yıl on ay sonra öğrenirse 6 aylık süre dolmadan 5 yıllık üst sınır gelir. Dolayısıyla eşin elinde yalnız iki ay kalır.

Nikâhtan sonra 24 saat veya 15 gün içinde iptal mümkün mü?

Hayır. Kanunda nikâhtan sonra belirli bir gün içinde serbestçe kullanılan bir iptal hakkı yoktur. Evlenme, tarafların olumlu sözlü cevapları anında oluşur (TMK m. 142). Evliliği sona erdirmenin yolu, kanunda sayılan bir butlan sebebine dayanan dava veya boşanma davasıdır. İnternette dolaşan “24 saat kuralı” veya “15 gün kuralı” bir efsanedir.

Hangi Hâllerde Evliliğin İptaline Karar Verilmez?

Kanun bazı aykırılıkların butlan sonucunu doğurmadığını açıkça düzenler. Kadının bekleme süresine uyulmadan yapılan evlilik batıl değildir (TMK m. 154). Yetkili memur önünde yapılmış bir evliliğin, diğer şekil kurallarına uyulmaması sebebiyle butlanına da karar verilmez (TMK m. 155).

Bunlara ek olarak mahkeme şu hâllerde de iptale karar vermez:

• Nispi butlanda 6 aylık veya 5 yıllık süre geçmişse (TMK m. 152).
• İzinsiz evlenen küçük ergin olmuş, kısıtlı kısıtlılıktan çıkmış veya kadın gebe kalmışsa (TMK m. 153).
• Önceki evlilik butlan kararından önce sona ermiş ve ikinci evlenmede diğer eş iyiniyetliyse (TMK m. 147/3).
• İyileşen eşin kendisi dava açmıyorsa; çünkü bu hâlde dava hakkı yalnız ona aittir (TMK m. 147/2).

Evliliğin İptali Davası Nasıl Açılır?

Davacı, evliliğin iptali davasını aile mahkemesine vereceği dava dilekçesiyle açar. Dilekçede butlan sebebini, olayları, öğrenme tarihini ve delilleri gösterir. Yetki ve yargılama usulünde boşanma hükümleri uygulanır (TMK m. 160). Davacı, iptal talebinin yanında terditli olarak boşanma da isteme hakkına sahiptir.

Evliliğin iptali davası: görevli ve yetkili mahkeme

Görevli mahkeme aile mahkemesidir (4787 sayılı Kanun m. 4). Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya eşlerin davadan önce son altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m. 160 ve 168). Gaip eşin evliliğinin feshinde ise davacının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m. 131).

Terditli dava: iptal olmazsa boşanma

Uygulamada davacılar, iptal talebini asıl, boşanma talebini ise yedek (terditli) talep olarak aynı dilekçede ileri sürer. Örneğin Hukuk Genel Kurulu’nun hastalığın gizlenmesine ilişkin kararındaki davacı, “nispi butlanla iptal, olmadığı takdirde boşanma” istemişti (HGK, E. 2017/2294). Böylece mahkeme iptal sebebini kabul etmezse boşanma talebini inceler.

Başka bir dosyada davacı, evlenmenin yokluğunu, olmadığı takdirde mutlak butlanla iptalini istedi. Bölge adliye mahkemesi ise davayı kendiliğinden geçici ayırt etme gücü yokluğuna (TMK m. 148) dayalı saydı. Hukuk Genel Kurulu, hukuki nitelendirmenin hâkime ait olduğunu kabul etmekle birlikte davacının ileri sürmediği ve ön incelemede belirlenen uyuşmazlık çerçevesi dışında kalan bir sebebe dayanılamayacağını belirtti. Kurula göre ön inceleme tutanağı yargılamanın yol haritasıdır (HGK, E. 2021/670, K. 2022/1571, T. 22.11.2022).

Dolayısıyla dilekçede sebebin doğru ve açık kurulması önemlidir. Boşanma davasının işleyişini çekişmeli boşanma davası nasıl açılır yazımızda anlattık.

Evliliğin iptali davası dilekçesinde neler bulunmalı?

• Taraflar ve evlenme bilgisi: Evlenme tarihi ve nüfus kaydı.
• Sebep: Mutlak butlan (m. 145), nispi butlan (m. 148-151) veya yasal temsilcinin izni (m. 153).
• Öğrenme tarihi: Nispi butlanda 6 aylık sürenin kontrolü için.
• Talepler: Asıl iptal, terditli boşanma; çocuklar, nafaka ve tazminat talepleri.
• Deliller: Nüfus kayıtları, önceki evliliğe ait kayıt, sağlık kurulu veya heyet raporu talebi, tanık listesi, yazışmalar, varsa ceza dosyası.

Evliliğin iptali davası ve deliller

Delil, sebebe göre değişir. Evli iken evlenmede nüfus kayıtları belirleyicidir. Akıl hastalığı ve ayırt etme gücü iddiasında sağlık kayıtları ve bilirkişi raporu öne çıkar. Hastalığın gizlenmesinde ise mahkeme resmî sağlık kurulundan heyet raporu alır (HGK, E. 2017/2294). Yanılma ve korkutma iddialarında tanık, yazışma ve varsa diğer mahkeme dosyaları önem taşır.

Evliliğin iptali davası masrafı ve süresi

Davacı dava açarken başvurma harcı ve gider avansı öder; 2026 yılı başvurma harcı 732,00 TL’dir. Karar harcı, bilirkişi ve tanık giderleri ise dosyaya göre değişir. Davanın süresi; delillerin niteliğine, rapor alınmasına ve kanun yollarına göre farklılaşır. Bu nedenle tek bir ortalama süre vermek yanıltıcı olur.

Butlan Kararının Sonuçları: Çocuklar, Mal Rejimi ve Miras

Butlan kararı evliliği ileriye etkili olarak sona erdirir (TMK m. 156). Çocuklar evlilik içinde doğmuş kabul edilir. Eşler arasında mal rejiminin tasfiyesi, tazminat, nafaka ve soyadı konularında boşanma hükümleri uygulanır (TMK m. 158/2). İyiniyetin etkisi ise kanunda sınırlı biçimde düzenlenmiştir.

Çocukların durumu

Butlanına karar verilen evlilikten doğan çocukları kanun, ana ve baba iyiniyetli olmasalar bile evlilik içinde doğmuş kabul eder. Çocuklarla ana ve baba arasındaki ilişkilerde boşanma hükümleri uygulanır (TMK m. 157). Dolayısıyla mahkeme velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakasını boşanmadaki ölçütlerle düzenler. Ayrıntılar için boşanmada velayet yazımıza bakabilirsiniz.

Mal rejimi, tazminat, nafaka ve soyadı

Kötüniyetli eşin mal paylaşımında hak kaybına uğradığına dair yaygın bilgi kanunla uyumlu değildir. TMK m. 158/2’ye göre eşler arasında mal rejiminin tasfiyesi, tazminat, nafaka ve soyadı hakkında boşanma hükümleri uygulanır. Bu nedenle eşlerin tabi olduğu mal rejiminin boşanmadaki tasfiye kuralları burada da geçerlidir; ayrıntıları boşanmada mal paylaşımı rehberimizde anlattık.

Aynı şekilde maddi ve manevi tazminat talepleri de boşanma hükümlerine tabidir. Bu taleplerin koşullarını boşanmada maddi ve manevi tazminat yazımızda, nafaka türlerini ise nafaka davası ve hesaplaması yazımızda bulabilirsiniz.

İyiniyetli eşin korunması

Kanun iyiniyete iki noktada sonuç bağlar. İlk olarak, evlenme sırasında iyiniyetli olan eş evlenmeyle kazandığı kişisel durumu korur (TMK m. 158/1). İkinci olarak, eşlerden birinin ölümünden sonra sonuçlanan butlan davasında evlenme sırasında iyiniyetli olmadığı anlaşılan sağ kalan eş yasal mirasçı olamaz ve ölüme bağlı tasarruflarla sağlanan haklarını kaybeder (TMK m. 159).

İyiniyetin ispatında Yargıtay’ın 2024 tarihli kararı yol gösterir. Bölge adliye mahkemesi, sağ kalan eşin iyiniyetli olmadığını kabul etmişti. Yargıtay ise iyiniyetin evlenme anında arandığını, asıl olanın iyiniyet olduğunu (TMK m. 3) ve ölümden sonra açılan davada aksini davayı açan ilgililerin ispat etmesi gerektiğini belirtti. Ayrıca evlilik sürecindeki olayların boşanmaya konu olabileceğini, ancak iyiniyet tespitine esas alınamayacağını vurguladı ve bu yönden kararı oybirliğiyle bozdu (2. HD, E. 2023/7502).

Yeniden evlenme ve bekleme süresi

Evliliği sona eren kadın için kanun, evliliğin sona ermesinden başlayarak 300 günlük bekleme süresi öngörür. Süre doğurmakla biter. Kadının gebe olmadığı anlaşılırsa veya aynı eşler yeniden evlenmek isterse mahkeme süreyi kaldırır (TMK m. 132). Bununla birlikte bekleme süresine uyulmadan yapılan evlilik batıl değildir (TMK m. 154).

Evliliğin İptali Davası: Yabancılar ve Dini Nikâh

Yabancı uyruklu eşler de Türkiye’de evliliğin iptali veya boşanma davası açma hakkına sahiptir. Yargıtay, ortak millî hukuku bulunmayan ve Türkiye’de yaşayan eşlerin davasında Türk hukukunu uygulamıştır. Dini nikâh ise tek başına resmî evlilik doğurmaz; bu nedenle iptal davasının konusu da olmaz.

Yabancı uyruklu eşler ve yurt dışında yapılan evlilik

Yargıtay’ın 2026 tarihli kararında farklı ülke vatandaşı eşler yurt dışında evlenmiş ve uzun yıllardır Türkiye’de yaşıyordu. Daire, MÖHUK m. 14’e dayanarak ortak millî hukuk bulunmadığından ortak mutat mesken hukuku olarak Türk hukukunun uygulanacağını belirtti (2. HD, E. 2025/5548). Kararın en önemli sonucu şudur: evli iken evlenme iddiası bulunsa bile butlan davası açılmadıkça mahkeme boşanma davasını esastan inceler. Yabancı mahkeme kararlarının Türkiye’deki etkisini yurt dışında alınan boşanma kararları yazımızda ele aldık.

Dini nikâh ve resmî nikâh

Evlenmenin geçerliliği dinî törenin yapılmasına bağlı değildir (TMK m. 143/3). Resmî nikâh olmadan yalnız dini nikâhla kurulan birliktelik kanun anlamında evlilik değildir. Bu nedenle mahkemenin iptal edeceği bir evlilik de yoktur. Bu birlikteliğin doğurduğu sorunları imam nikâhı ve kadın hakları yazımızda, dini nikâhta kararlaştırılan mehrin talep edilmesini ise mehir alacağı davası yazımızda inceledik.

Evliliğin İptali Davasında Sık Yapılan Hatalar

Evliliğin iptali davasında en sık hatalar süreyi kaçırmak, yalnız iptal isteyip terditli boşanma talebini eklememek, hastalık iddiasında heyet raporu istememek ve sebebi dilekçede belirsiz bırakmaktır. Bir diğer yaygın yanılgı, butlan kararının geçmişe etkili olduğunu ve mal paylaşımının yapılmayacağını sanmaktır.

• Süreyi kaçırmak: Nispi butlanda öğrenmeden itibaren 6 ay geçerse dava hakkı düşer (TMK m. 152).
• 5 yıllık üst sınırı bilmemek: Geç öğrenilen sebepte bile süre evlenmeden itibaren 5 yılda sona erer.
• Terditli talepte bulunmamak: İptal reddedilirse boşanma için yeni bir dava gerekir.
• Heyet raporu istememek: Hastalığın gizlenmesinde tek bir hastane raporu yeterli olmayabilir (HGK, E. 2017/2294).
• Sebebi belirsiz bırakmak: Mahkeme, ileri sürülmeyen ve ön incelemede belirlenmeyen bir sebebe dayanamaz (HGK, E. 2021/670).
• Mahkemenin butlanı kendiliğinden inceleyeceğini sanmak: Butlan davası açılmadıkça mahkeme mutlak butlanı kendiliğinden değerlendiremez (2. HD, E. 2025/5548).
• Mal paylaşımı yapılmaz sanmak: Mal rejiminin tasfiyesinde boşanma hükümleri uygulanır (TMK m. 158/2).
• Kesinleşmeden yeniden evlenmeye kalkmak: Karar kesinleşinceye kadar evlilik devam eder.
• Dini nikâhı resmî evlilik sanmak: Geçerli evlilik için resmî nikâh gerekir (TMK m. 143/3).

Evliliğin İptali Davası: Kurgusal Bir Örnek

Aşağıdaki örnek tamamen kurgusaldır ve gerçek bir dosyayı yansıtmaz. Amaç, evliliğin iptali davasında sebep, süre, delil ve terditli talep kurallarının birlikte nasıl işlediğini göstermektir. Gerçek bir dosyada sonuç, delillere ve mahkemenin değerlendirmesine göre farklılaşır.

Eş A ile Eş B iki yıl önce evleniyor. Bir süre sonra Eş A, bir sağlık kuruluşundaki muayene sırasında Eş B’nin evlenmeden önce bildiği ve altsoy için tehlike oluşturan ağır bir hastalığı gizlediğini öğreniyor. Eş A öğrenme tarihini not ediyor ve dört ay sonra aile mahkemesinde dava açıyor. Dava 6 aylık ve 5 yıllık sürelerin içindedir.

Eş A dilekçesinde öncelikle TMK m. 150/2’ye dayanarak iptali, olmadığı takdirde boşanmayı istiyor. Ayrıca mahkemeden resmî sağlık kurulundan heyet raporu alınmasını talep ediyor. Mahkeme raporun sonucuna göre iptale karar verirse evlilik kararla ileriye etkili olarak sona erer. Eşlerin mal rejimi, tazminat ve nafaka talepleri ise boşanma hükümlerine göre değerlendirilir.

Buna karşılık rapor hastalığın kanundaki ağırlıkta olmadığını gösterirse mahkeme iptal talebini reddeder. Bu durumda terditli talep sayesinde boşanma istemini aynı davada inceler. Eş A yalnız iptal isteseydi, boşanma için ayrıca dava açmak zorunda kalırdı.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

Mevzuat

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 3, 124, 126, 127, 128, 129, 130, 131, 132, 133, 142, 143, 145, 146, 147, 148, 149, 150, 151, 152, 153, 154, 155, 156, 157, 158, 159, 160, 161, 162, 168. mevzuat.gov.tr
• 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun, m. 4. mevzuat.gov.tr

Yargı kararları

• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/2294, K. 2020/671, T. 23.09.2020.
• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2021/670, K. 2022/1571, T. 22.11.2022.
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/7739, K. 2022/9912, T. 01.12.2022.
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/7502, K. 2024/3219, T. 07.05.2024.
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2025/5548, K. 2026/4435, T. 21.04.2026.

Bu makale genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayın özellikleri, yürürlükteki mevzuat ve güncel yargı kararları değerlendirmeyi değiştirebilir. Metin tek başına hukuki danışmanlık veya somut olaya özgü hukuki görüş yerine geçmez.