Yurt dışında alınan boşanma kararı Türkiye’de kendiliğinden geçerli olmaz. Yabancı mahkeme veya makam evliliği sona erdirmiş olsa da Türk nüfus kaydı ancak karar Türkiye’de tescil edildiğinde ya da bir Türk mahkemesi kararı tanıdığında değişir. Bunun için iki yol var: şartlar uygun olduğunda dava açmadan nüfus müdürlüğü veya konsolosluk üzerinden idari tescil (Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 27/A), bu mümkün olmadığında ise aile mahkemesinde tanıma davası (MÖHUK m. 50-59). Bu rehberde iki yolu, belgeleri, yetkili mahkemeyi ve boşanmanın hangi tarihten geçerli sayıldığını Yargıtay kararlarıyla anlatıyoruz.
Kısaca
- Kendiliğinden geçerli değil: Yabancı boşanma kararı Türkiye’de kesin hüküm etkisini tanıma ile kazanır (MÖHUK m. 58/1). Tescil yapılana kadar kişi Türk kayıtlarında evli görünür.
- Dava açmadan tescil: Eşler birlikte başvurursa konsolosluk veya il nüfus müdürlüğü kararı tescil eder. Eş yabancıysa ya da ölmüşse Türk vatandaşı eş tek başına başvurur (NHK m. 27/A).
- Tanıma davası: İdari yol işlemezse ilgili eş aile mahkemesinde tanıma davası açar. Yetkili mahkeme, kendisine karşı tanıma istenen kişinin Türkiye’deki yerleşim yeridir (MÖHUK m. 51/2).
- Karşılıklılık şart değil: Kanun karşılıklılığı yalnız tenfizde şart koşar; tanımada bu şart yoktur (MÖHUK m. 58/1).
- Süre sınırı yok, etki geriye yürür: Tanıma davası için kanunda süre yoktur. Boşanma, yabancı kararın kesinleştiği tarihten itibaren hüküm doğurur (MÖHUK m. 59).
- Velayet, nafaka ve tazminat ayrıdır: İdari tescil yalnız boşanmayı kayda geçirir; bu kısımlar için mahkeme yolu gerekir.
Yurt Dışında Alınan Boşanma Kararı Türkiye’de Geçerli mi?
Yurt dışında alınan boşanma kararı Türkiye’de ancak tanındıktan veya nüfus kütüğüne tescil edildikten sonra sonuç doğurur. Kanun, yabancı mahkeme kararlarının Türkiye’de kesin hüküm veya kesin delil etkisini tanıma şartlarının tespitine bağlar (MÖHUK m. 58/1). Bu nedenle işlem yapılmadıkça Türk nüfus kaydında evlilik devam eder.
Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları çoğu zaman o ülkenin mahkemesinde boşanma kararı alır. Ardından karar o ülkede kesinleşir ve evlilik orada sona erer. Ancak Türk nüfus müdürlüğünün bu karardan haberi olmaz ve kayıt olduğu gibi kalır. Bu nedenle kişi Almanya’da bekâr, Türkiye’de ise evli görünür.
5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK), yabancı kararlar için iki kurum öngörür. Tanıma, kararın kesin hüküm veya kesin delil etkisini Türkiye’ye taşır. Tenfiz ise kararın Türkiye’de icra edilmesini sağlar (MÖHUK m. 50/1). Boşanma hükmünün nüfusa işlenmesi icra gerektirmediği için bu amaçla tenfiz değil tanıma yeterlidir.
Yurt dışında boşandım, neden hâlâ evli görünüyorum?
Evli görünmenin sebebi, yabancı kararın Türk nüfus kütüğüne henüz işlenmemiş olmasıdır. Yabancı ülkedeki boşanma elbette o ülkede geçerlidir. Türkiye’deki kayıt ise yalnız idari tescil kararı veya kesinleşmiş tanıma kararıyla değişir. Bu durum özellikle yeniden evlenme, mirasçılık belgesi ve resmî işlemlerde sorun çıkarır.
Öte yandan “tanınmadan hiçbir sonuç doğmaz” demek de doğru değildir. Çünkü karar, verildiği ülkede sonuçlarını doğurmaya devam eder. Türkiye bakımından ise kesin hüküm etkisi tanımaya, icra edilebilirlik tenfize bağlıdır.
Ters durum: Türk boşanma kararının yurt dışında geçerliliği
Bu yazı yabancı kararın Türkiye’de tanınmasını anlatır. Türk mahkemesinin verdiği boşanma kararının Almanya veya başka bir ülkede tanınması ise o ülkenin hukukuna bağlıdır. Arama sonuçlarında iki konu sık karışır; bu nedenle başvuru yapmadan önce hangi ülkenin kaydını değiştirmek istediğinizi netleştirin.
Yurt Dışında Alınan Boşanma Kararı İçin İki Yol
Yurt dışında alınan boşanma kararı için iki yol vardır: dava açmadan idari tescil ve aile mahkemesinde tanıma davası. Şartlar uygun olduğunda konsolosluk veya il nüfus müdürlüğü kararı doğrudan tescil eder. Eş başvurmuyorsa, başvuru reddedilmişse ya da karar tenfiz gerektiren hükümler içeriyorsa mahkeme yolu devreye girer.
| Ölçüt | İdari tescil (NHK m. 27/A) | Tanıma davası (MÖHUK) |
|---|---|---|
| Başvuru yeri | Kararın verildiği ülkedeki dış temsilcilik veya il nüfus müdürlüğü | Aile mahkemesi |
| Kim başvurur? | Eşler birlikte; eş yabancı veya ölmüşse Türk vatandaşı eş tek başına | Hukuki yararı bulunan herkes (m. 52/1) |
| Karar veren | Komisyon | Hâkim |
| Kapsam | Boşanma, butlan, iptal, evliliğin varlığı veya yokluğu | Boşanma hükmü; ayrıca tenfiz istenirse eda hükümleri |
| Velayet, nafaka, tazminat | Kapsamaz (Yönetmelik m. 9/5) | Tenfiz şartlarına bağlı |
| Türkiye’de dava varsa | Ret sebebi (Yönetmelik m. 9/6) | Mahkeme hukuki yararı ayrıca inceler |
İki yol birbirinin alternatifi değil, çoğu zaman birbirinin devamıdır. Çoğu kişi önce idari tescili dener; komisyon başvuruyu reddederse kanun tanıma davasının yolunu açık tutar (NHK m. 27/A-3). Ancak idari başvuru dava şartı değildir. Yargıtay, eşler birlikte başvurmadıkça idari yolun işlemeyeceğini kabul ederek doğrudan açılan tanıma davasında hukuki yarar bulunduğunu onamıştır (B2).
Yurt Dışında Alınan Boşanma Kararı İçin Dava Açmadan Nüfusa Tescil
Yurt dışında alınan boşanma kararını dava açmadan tescil ettirmek için eşler kararın verildiği ülkedeki Türk dış temsilciliğine veya Türkiye’de yetkili il nüfus müdürlüğüne başvurur. Kararın yetkili makamdan çıkması, usulen kesinleşmesi ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması hâlinde komisyon tescile karar verir (NHK m. 27/A-1).
27/A maddesinin kapsamı ve tarihçesi
690 sayılı KHK, 17.04.2017’de 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanununa m. 27/A’yı ekledi. Ardından 01.02.2018 tarihli 7077 sayılı Kanun bu hükmü aynen kabul etti. Son olarak 25.03.2020 tarihli 7226 sayılı Kanun m. 28, eşin ölmüş ya da yabancı olması hâlinde Türk vatandaşı eşe tek başına başvuru imkânı getirdi.
Bu yol yalnız boşanma kararlarıyla sınırlı değildir. Madde, yabancı ülke adlî veya idarî makamlarının evliliğin butlanı, iptali ya da evliliğin mevcut olup olmadığının tespitine ilişkin kararlarını da kapsar. Türk hukukunda evliliğin iptali davası için evliliğin iptali davası şartları yazımıza bakabilirsiniz.
Uygulamada sık sorulan “tanıma tenfiz davası kalktı mı?” sorusunun cevabı hayırdır. 27/A dava açmadan tescil imkânı getirdi; ancak MÖHUK’taki tanıma ve tenfiz davaları yürürlüktedir. Şartları taşımayan veya reddedilen kararlar için kanun yine MÖHUK’a göre tanımayı öngörür (NHK m. 27/A-3).
Başvuru hakkı kimde?
Kanuna göre başvuru hakkı kural olarak iki eşe birlikte aittir. Eşler bizzat, kanuni temsilci veya vekil aracılığıyla başvurur. Yönetmeliğe göre tarafların aynı anda hazır bulunması zorunlu değildir. Ancak eşler ayrı ayrı başvurursa iki başvuru arasındaki süre 90 günü geçemez (Yönetmelik m. 6/1).
- Eşler birlikte: En sorunsuz yol budur; iki eş de aynı temsilcilik veya müdürlüğe başvurur.
- Ayrı ayrı: Eşlerden biri başvurur, diğeri 90 gün içinde başvurusunu yapar. Diğer eş bu süre içinde başvurmazsa idari yol işlemez. Yargıtay’ın incelediği bir dosyada tam olarak bu durum ortaya çıktı ve eş tanıma davasına başvurdu (B1).
- Eş yabancıysa veya ölmüşse: Türk vatandaşı eş veya vekili tek başına başvurur (NHK m. 27/A-1; 7226 sayılı Kanun ile eklenen ibare).
- Eşlerden biri ölmüşse: Yönetmeliğin ilk metni, tek taraflı irade beyanıyla gerçekleşen boşanmalar hariç, hukuki yararı bulunanlara da başvuru hakkı tanır (Yönetmelik m. 6/2).
Önemli not: Yönetmeliğe dayanan ayrıntılar, 07.02.2018 tarihli Yönetmeliğin Resmî Gazete’de yayımlanan ilk metnine göre verilmiştir. Kanuna 2020’de tek başına başvuru imkânı eklendiğinden Yönetmelik uygulamasında farklılık olabilir; başvuru öncesinde ilgili temsilcilik veya müdürlükten güncel uygulamayı teyit edin.
Başvuru yeri neresi?
Yurt dışında yaşayanlar kararın verildiği ülkedeki Türk dış temsilciliğine başvurur. Buna karşılık Türkiye’de taraflardan birinin yerleşim yerindeki il nüfus müdürlüğü yetkilidir (Yönetmelik m. 5). Türkiye’de yerleşim yeri olmayanlar için Yönetmeliğin ilk metni şu il müdürlüklerini sayar: Adana, Ankara, Antalya, Bursa, Diyarbakır, Erzurum, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Kayseri, Konya, Kahramanmaraş, Samsun, Siirt, Sivas, Trabzon, Şanlıurfa ve Van.
Ayrıca konsolosluklarda randevu, form ve imza uygulaması temsilcilikten temsilciliğe farklılık gösterir. Örneğin bazı temsilcilikler başvuru formunun memur huzurunda imzalanmasını ister. Bu yüzden başvuracağınız temsilciliğin duyurusunu önceden okuyun.
Başvuru için gereken belgeler
Yönetmelik m. 7/1’e göre başvuru dosyasında şu belgeler yer alır:
- Başvuru formu.
- Yabancı kararın onaylı aslı ve Türkçe tercümesi; tercümede noter veya dış temsilcilik onayı ya da apostil şerhi.
- Kararda kesinleşme şerhi yoksa kesinleşme belgesi ve onaylı tercümesi.
- Kimlik kartı veya pasaport fotokopisi; yabancı tarafınkinin noter tasdikli tercümesi.
- Vekil başvuracaksa noterin düzenlediği fotoğraflı özel vekâletname.
Ayrıca başvurucu, Türk mahkemelerinde aynı konuda bir dava veya kesin hüküm varsa bunların bilgilerini verir. Dava ya da ret kararı yoksa bunu gösteren adli makam belgesini sunar (Yönetmelik m. 7/2). Eksik belge varsa idare başvurucuya 90 gün süre verir; belgeler bu süre içinde tamamlanmazsa başvuruyu reddeder (Yönetmelik m. 7/4).
Komisyon ve süreler
Başvuruyu bir komisyon inceler. İlde komisyon vali yardımcısının başkanlığında toplanır; il nüfus müdürü, iki ilçe nüfus müdürü ve hukuk formasyonlu bir kamu görevlisi komisyonda yer alır. Buna karşılık dış temsilcilikte komisyona misyon şefi başkanlık eder (Yönetmelik m. 8).
Gündemde başvuru varsa komisyon en geç 15 gün içinde toplanır (m. 9/3). Tescil kararını ise nüfus müdürlüğü 7 gün içinde aile kütüğüne işler (m. 10/1). Önemli bir ayrıntı daha var: müdürlük kütüğe yabancı kararın kesinleşme tarihini yazar (m. 10/2). Süreleri takvim üzerinde görmek için hukuki süre hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.
Komisyon hangi hâllerde başvuruyu reddeder?
Komisyon, Türkiye’de aynı konuda süren ya da ret kararıyla biten bir dava varsa başvuruyu reddeder (m. 9/6). Türk kamu düzenine açıkça aykırı kararları da gerekçe göstererek reddeder (m. 9/7). Kararın yetkili makamca verilmemesi, kesinleşmemiş olması veya eksik belgenin süresinde tamamlanmaması da ret sebebidir.
Ancak ret kararı yolun sonu değildir. Bu nedenle başvurucu yetkili aile mahkemesinde tanıma davası açma hakkına sahiptir (Yönetmelik m. 11; NHK m. 27/A-3).
İdari tescil velayet ve nafakayı kapsar mı?
Kapsamaz. Çünkü komisyon kararı velayet, iştirak nafakası, kişisel ilişki, mal rejimi ve tazminat gibi tenfize konu hükümler bakımından sonuç doğurmaz (Yönetmelik m. 9/5). Bu kısımların Türkiye’de uygulanması için MÖHUK’a göre mahkemeye başvurmak gerekir.
Yurt Dışında Alınan Boşanma Kararı İçin Tanıma Davası
Tanıma davası, yabancı boşanma kararının Türkiye’de kesin hüküm etkisi kazanması için aile mahkemesinde açılan davadır. Mahkeme kararın esasını yeniden incelemez; yalnız MÖHUK’taki şartların bulunup bulunmadığına bakar. Şartlar varsa kararı tanır; nüfus müdürlüğü de kesinleşen tanıma kararını kayda geçirir.
Tanıma davası hangi durumlarda gerekir?
Tanıma davası en çok şu durumlarda gündeme gelir:
- Eşlerden biri idari başvuruya katılmıyor ve eş Türk vatandaşı olduğu için tek başına başvuru mümkün değil.
- Komisyon başvuruyu reddetti.
- Türkiye’de devam eden bir boşanma davası var ve taraflardan biri yabancı karara o dosyada dayanacak.
- Taraflardan biri yabancı karardaki nafaka veya tazminat gibi eda hükümlerini Türkiye’de uygulatmak istiyor (bu kısım için tenfiz gerekir).
Davayı hukuki yararı bulunan herkes açma hakkına sahiptir (MÖHUK m. 52/1). Dilekçede tarafların adları ve adresleri, kararı veren mahkeme, kararın tarihi ve numarası ile hüküm özeti yer alır. Ayrıca davacı, dilekçeyi karşı taraf sayısı kadar örnekle sunar.
Tanıma davasının şartları
Mahkeme önce yabancı kararın o ülke hukukuna göre kesinleştiğini arar. Ardından MÖHUK m. 53’teki belgeleri ve m. 54’teki şartları inceler. Buna karşılık tanıma için aranmayan tek şart karşılıklılıktır.
| Şart | Tanıma | Tenfiz |
|---|---|---|
| Kesinleşmiş yabancı karar | Aranır | Aranır (m. 50/1) |
| Onaylı karar, kesinleşme belgesi ve onaylı tercüme | Aranır | Aranır (m. 53) |
| Karşılıklılık (m. 54/1-a) | Şart değil (m. 58/1) | Aranır |
| Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeme (m. 54/1-b) | Aranır | Aranır |
| Kamu düzenine açıkça aykırı olmama (m. 54/1-c) | Aranır | Aranır |
| Usulüne uygun çağrılma ve temsil (m. 54/1-ç) | Davalının itirazına bağlı | Davalının itirazına bağlı |
Yetki şartı: Karar, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuda verilmemiş olmalıdır. Yabancı mahkemenin davanın konusu veya taraflarla gerçek bir ilişkisi olmadan kendini yetkili sayması ise ancak davalı itiraz ederse ret sebebi olur (m. 54/1-b).
Savunma hakkı şartı: Kendisine karşı tanıma istenen kişi, yabancı mahkemede usulüne uygun çağrılmamışsa, temsil edilmemişse veya hakkında kanuna aykırı gıyap kararı verilmişse buna dayanarak Türk mahkemesinde itiraz eder (m. 54/1-ç). Kanunda savunma hakkını fiilen kullanma diye bir şart yoktur. Dolayısıyla davalı bu sebebe dayanmazsa mahkeme konuyu kendiliğinden ret sebebi yapmaz.
Tanımada karşılıklılık şartı yok
MÖHUK m. 58/1’in son cümlesi açıktır: tanımada m. 54/1-a bendinin uygulama yeri yoktur. Bu nedenle Türkiye ile kararı veren ülke arasında anlaşma, kanun hükmü veya fiilî karşılıklılık bulunup bulunmadığı boşanmanın tanınmasında önem taşımaz. Yargıtay da 2025 tarihli bir kararında tanımada karşılıklılık aranmadığını vurgulamıştır (B3). Karşılıklılık yalnız kararın icra edilmesi, yani tenfiz istendiğinde gündeme gelir.
Kamu düzeni ve revizyon yasağı
Mahkeme yabancı kararın Türk kamu düzenine açıkça aykırı olup olmadığını inceler. Ancak bu inceleme kararın doğruluğunu yeniden tartışmak anlamına gelmez. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, tanıma davasında yabancı kararın maddi doğruluğunun incelenmeyeceğini (revizyon yasağı) açıkça belirtmiştir (B5). Kamu düzeni ölçütü için Genel Kurul, 10.02.2012 tarihli Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu kararına (E. 2010/1, K. 2012/1) atıf yapmıştır.
Dolayısıyla Türk mahkemesi tanıma davasında boşanma sebebini, kusur oranını veya delilleri yeniden tartışmaz. Yabancı mahkemenin Türk hukukundan farklı bir boşanma sebebine dayanması da tek başına tanımaya engel değildir. Bu nedenle belirleyici ölçüt, kamu düzenine “açıkça” aykırılık eşiğidir.
Görevli ve yetkili mahkeme
Aile hukukuna ilişkin yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi aile mahkemesinin görevindedir (4787 sayılı Kanun m. 4). Gerçi kanun metni hâlâ mülga 2675 sayılı Kanuna atıf yapar. Ancak 5718 sayılı MÖHUK, 2675 sayılı Kanunu yürürlükten kaldırdı (MÖHUK m. 64/1); bu nedenle tanıma şartlarını bugün MÖHUK belirler.
Özellikle yetki konusunda en sık yapılan hata, davayı davacının yerleşim yerinde açmaktır. MÖHUK m. 51/2 yetkili mahkemeyi şu sırayla belirler:
- Kendisine karşı tanıma istenen kişinin Türkiye’deki yerleşim yeri mahkemesi.
- Türkiye’de yerleşim yeri yoksa sâkin olduğu yer mahkemesi.
- Türkiye’de yerleşim yeri veya sâkin olduğu yer de yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biri.
Örneğin eski eş Türkiye’de yaşamıyorsa ve Türkiye’de sâkin olduğu bir yer de yoksa davacı Ankara, İstanbul veya İzmir aile mahkemelerinden birini seçer.
Yargılama nasıl yürür?
Mahkeme dilekçeyi duruşma günüyle birlikte karşı tarafa tebliğ eder ve davayı basit yargılama usulüne göre görür (MÖHUK m. 55/1). Karşı tarafın itiraz sebepleri sınırlıdır: şartların bulunmadığını, kararın kısmen veya tamamen yerine getirildiğini ya da yerine getirmeye engel bir sebep doğduğunu ileri sürer (m. 55/2).
Karşı taraf yurt dışında yaşıyorsa mahkeme tebligatı yurt dışına gönderir. Örneğin Yargıtay’ın onadığı bir dosyada mahkeme, Almanya’da yaşayan Türk vatandaşı davalıya tebligatı Köln Başkonsolosluğu aracılığıyla Tebligat Kanunu m. 25/a’ya göre göndermiş; üst mahkemeler de bu tebligatı usulüne uygun saymıştır (B1). Karşı taraf davayı kabul etmese bile mahkeme şartlara bakarak karar verir; eşin işbirliği yapmamasının genel etkileri için karşı taraf boşanmayı kabul etmezse yazımıza bakabilirsiniz.
Uygulamada taraflar tanıma kararlarına karşı istinaf ve temyiz yoluna başvurur; yazıda andığımız kararlarda dosyayı bölge adliye mahkemesi ve Yargıtay incelemiştir (B1, B2, B3). Tenfiz kararları bakımından MÖHUK m. 57/2, temyizin yerine getirmeyi durduracağını düzenler. Nüfus kaydındaki değişiklik ise tanıma kararının kesinleşmesinden sonra gerçekleşir; kesinleşme kavramı için boşanma kararının kesinleşmesi ve gerekçeli karar yazımız yol gösterir.
Tanıma davası için süre sınırı yok
MÖHUK tanıma ve tenfiz için bir dava açma süresi öngörmez. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, aile ve şahıs hukukuna ilişkin ilâmların zamanaşımına uğramadığını ve tanıma davasının her zaman açılabileceğini belirtmiştir (B5). Aynı kararda, eşlerin yabancı karardan sonra bir süre birlikte yaşamasının ve çocuk sahibi olmasının tanımayı tek başına engellemediği de vurgulanmıştır.
İdari tescil mi, tanıma davası mı?
Hangi yolun uygun olduğu; eşin vatandaşlığına, başvuruya katılıp katılmamasına, Türkiye’de bir dava bulunup bulunmamasına ve karardaki velayet veya nafaka hükümlerine göre değişir. Somut durumu hukuki açıdan değerlendirmek için bir avukata danışmak yerinde olur.
Tanıma mı Tenfiz mi? Velayet, Nafaka ve Tazminat
Boşanmanın nüfusa işlenmesi için tanıma yeterlidir; tenfiz gerekmez. Tenfiz, yabancı karardaki nafaka veya tazminat gibi bir edimin Türkiye’de icra yoluyla uygulanması istendiğinde gündeme gelir. Bu ayrım önemlidir, çünkü tenfizde karşılıklılık şartı da aranır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, yabancı boşanma kararının “tanınmasına ve tenfizine” hükmeden bir kararı incelemiştir. Daire, icra organlarının harekete geçmesini gerektiren bir içerik varsa tenfiz, yoksa tanıma davası açılacağını belirtti. Boşanma hükmünün nüfusa işlenmesi icra edilebilirlik gerektirmediği için hükümden “ve tenfizine” ibaresini çıkararak kararı düzelterek onadı (B3).
Hukuk Genel Kurulu da aynı ayrımı yapmıştır: boşanma kararları yenilik doğurucu niteliktedir ve tanınır; kararın eda içeren kısımları için ise tenfiz şartları aranır (B5).
Yabancı karardaki velayet hükmü
İdari tescil velayet hükmünü kapsamaz (Yönetmelik m. 9/5). Bu nedenle velayetin Türkiye’de de sonuç doğurması için mahkeme yoluna başvurmak gerekir. Yargıtay’ın onadığı bir dosyada, tanıma kesinleştikten sonra velayet, nafaka ve tazminat gibi fer’i taleplerin Türkiye’deki dosyada görüleceği kabul edilmiştir (B1). Ayrıca Türk hukukunda velayetin nasıl belirlendiğini boşanmada velayet yazımızda anlattık.
Nafaka ve tazminat
Yabancı karardaki nafakanın Türkiye’de icra yoluyla tahsili için tenfiz kararı gerekir (MÖHUK m. 50/1). Tenfiz kararından sonra yabancı ilâmın icrası Türk ilâmıyla aynı kurallara bağlıdır (m. 57/1). Ayrıca bu davada mahkeme karşılıklılık şartını da arar. Türk mahkemesinde nafaka istemenin şartları için nafaka davası ve hesaplaması, tazminat kalemleri için boşanmada maddi ve manevi tazminat yazılarımıza bakabilirsiniz.
Apostil, Tercüme ve Vekâletname
Yabancı kararın Türkiye’de kullanılabilmesi için önce o ülkede onaylanması gerekir. Kararı veren ülke 5 Ekim 1961 tarihli Lahey Sözleşmesine tarafsa onay için apostil şerhi yeterlidir. Ülke Sözleşmeye taraf olmadığında belgeyi o ülkenin yetkili makamı ve Türk dış temsilciliği onaylar. Ardından başvurucu onaylı Türkçe tercümeyi hazırlatır.
Apostil nedir, nereden alınır?
Apostil, Lahey Sözleşmesine taraf ülkelerde yabancı resmî belgeler için diğer tasdik işlemlerinin yerine geçen tek formalitedir (Sözleşme m. 3). Sözleşme özellikle yargı organlarına bağlı makamların düzenlediği belgeleri kapsar (m. 1). Türkiye’de Sözleşmenin onayı 3028 sayılı Kanun ve 16.09.1984 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Bakanlar Kurulu Kararı ile gerçekleşti. Apostil şerhini kararı veren ülkenin yetkili makamı verir; hangi kurumun yetkili olduğu ülkeden ülkeye değişir.
Apostil olmayan ülkelerde onay
Lahey Sözleşmesine taraf olmayan bir ülkede verilen kararın Türkiye’de resmî belge niteliği kazanması için belgeyi veren devletin yetkili makamı ve ilgili Türk dış temsilciliği onay verir (Yönetmelik m. 14/1). Milletlerarası sözleşmelerin farklı hükümleri saklıdır (m. 14/2).
Tercüme ve kesinleşme belgesi
MÖHUK m. 53/1, kararın usulen onaylı aslını veya onaylı örneğini, kesinleştiğini gösteren onaylı belgeyi ve bunların onaylı tercümelerini ister. İdari tescilde Yönetmelik, tercümenin noter veya dış temsilcilik tarafından onaylanmasını ya da apostil şerhiyle onaylanmasını arar (m. 7/1-b). Kesinleşme şerhi kararın üzerinde yoksa kararı veren ülkenin makamlarından ayrı bir kesinleşme belgesi almak gerekir.
Türkiye’ye gelmeden başvuru: vekâletname
Tanıma davası veya idari başvuru için Türkiye’ye gelmek zorunlu değildir. İdari başvuruda eşler bizzat, kanuni temsilci veya vekil aracılığıyla başvurur (Yönetmelik m. 6/1). Vekil başvuracaksa noterin düzenlediği fotoğraflı özel vekâletname gerekir (m. 7/1-d). Ayrıca yurt dışında düzenlenen vekâletname için de yabancı belgelerdeki onay kuralı geçerlidir. Avukatla takip zorunlu değildir; ancak yurt dışından yürütülen işlemlerde vekâletname kapsamını işin türüne göre hazırlamak gerekir.
Yurt Dışında Alınan Boşanma Kararı Hangi Tarihten İtibaren Geçerli?
Yurt dışında alınan boşanma kararı Türkiye’de, tanıma kararının değil yabancı kararın kesinleştiği tarihten itibaren hüküm doğurur. MÖHUK m. 59 bu etkiyi açıkça düzenler. İdari tescilde de nüfus müdürlüğü kütüğe yabancı kararın kesinleşme tarihini yazar (Yönetmelik m. 10/2).
Hukuk Genel Kurulu bu sonucu ayrıntılı biçimde açıklamıştır: tanıma geriye etkilidir ve boşanmanın etkisi yabancı kararın kesinleştiği andan itibaren başlar. Nitekim nüfus kaydına geçen tarih de budur (B5). Bu nedenle mahkeme 2010’da kesinleşen bir yabancı kararı 2026’da tanısa bile kayıtta boşanma tarihi 2010 olarak görünür.
Tanımanın diğer sonuçları
- Nüfus kaydı: Kayıttaki medeni hâl, boşanmayı gösterecek şekilde değişir.
- Yeniden evlenme: Türk nüfus kaydı güncellenmeden Türkiye’de yeni evlilik işlemine girişmek sık yapılan bir hatadır. Önce tescil veya tanımayı tamamlayın.
- Mirasçılık: Sağ kalan eşin mirasçılığı evliliğin varlığına bağlıdır. Türk kayıtlarında evli görünen eski eşler, mirasçılık belgesi işlemlerinde bu nedenle sorun yaşar; tanımanın geriye etkisi (MÖHUK m. 59) burada önem taşır. Belge süreci için mirasçılık belgesi yazımıza bakabilirsiniz.
Mal rejiminin tasfiyesi
Tanıma, evliliğin sona erdiğini Türkiye bakımından da kesinleştirir. Ancak Türkiye’deki mallar üzerindeki hakların paylaşımı ayrı bir konudur. Yabancı karar mal rejimine ilişkin bir hüküm içeriyorsa idari tescil bu hükmü kapsamaz (Yönetmelik m. 9/5). Yabancılık unsuru taşıyan mal rejimine hangi hukukun uygulanacağını bu yazının kapsamı dışında bıraktık. Türk hukukundaki yasal mal rejiminin genel işleyişi için boşanmada mal paylaşımı yazımıza bakabilirsiniz.
Türkiye’de Ayrıca Boşanma Davası Açılmışsa Ne Olur?
Türkiye’de ayrıca boşanma davası açılmışsa yabancı kararın tanınması bu davayı doğrudan etkiler. Yargıtay, tanıma kararını Türkiye’deki boşanma davası için bekletici mesele saymıştır. Türk boşanma kararı kesinleşip nüfusa işlenmişse önceki yabancı kararın tanınmasında hukuki yarar kalmaz.
Dava sürerken tanıma: Yargıtay’ın onadığı dosyada, davalı Türkiye’de derdest bir boşanma davası bulunduğunu ileri sürdü. Ancak mahkemeler tanıma şartlarının varlığını kabul etti ve tanıma kararının Türkiye’deki boşanma davasında bekletici mesele olduğunu belirtti (B1). Tanıma kesinleşince velayet, nafaka ve tazminat gibi fer’i talepleri Türkiye’deki mahkeme aynı dosyada inceler.
Türkiye’de boşanma kesinleşmişse: 2. Hukuk Dairesi, 1995’te Hollanda’da boşanan, 2007-2008’de Türkiye’de de boşanıp kararı nüfusa işlenen eşlerin dosyasını kanun yararına inceledi. Daire, hukuki yararın ancak Türk hukukuna göre devam eden bir evlilikte bulunduğunu açıkladı. Evlilik Türk kararı, tanıma veya ölüm gibi bir sebeple sona ermişse önceki yabancı kararın tanınması istenemez. Tanıma davası sürerken Türkiye’de boşanma kesinleşirse tanıma davasına da devam edilemez (B4).
İdari yolda da benzer bir kural vardır: Türkiye’de aynı konuda süren ya da ret kararıyla biten bir dava varsa komisyon başvuruyu reddeder (Yönetmelik m. 9/6). Türkiye’de boşanma davasının türleri için çekişmeli boşanma davası ve anlaşmalı boşanma yazılarımıza bakabilirsiniz.
Noter veya İdari Makam Önünde Yapılan Boşanmalar
Bazı ülkelerde boşanma mahkeme yerine noter veya idari makam önünde gerçekleşir. Yargıtay, Fransa’da noter huzurunda yapılan bir anlaşmalı boşanmanın MÖHUK’a göre tanıma davasıyla tanınmasını reddeden kararı onamıştır. Ancak bu konuda farklı sonuçlu kararlar da bulunabileceğinden kesin bir kural koymak doğru olmaz.
İlgili dosyada eşler 2021’de Fransa’da noter huzurunda anlaşarak boşanma işlemi yapmıştı; Rouen İstinaf Başsavcılığı da işlemi tasdik etmişti. İlk derece mahkemesi bunun bir mahkeme kararı değil idari merci işlemi olduğunu, başsavcılık tasdikinin de ona mahkeme kararı niteliği kazandırmayacağını belirterek davayı reddetti. Bölge adliye mahkemesi istinafı reddetti; Yargıtay ayrıntılı gerekçe yazmadan kararı onadı (B6).
Davacı temyiz dilekçesinde NHK m. 27/A’nın “adlî veya idarî makam” kararlarının tescilini öngördüğünü ileri sürdü; Yargıtay bu noktayı ayrıca değerlendirmedi. Gerçekten de 27/A, yabancı ülke idarî makamlarının boşanma kararlarını da idari tescil kapsamına alır. Bununla birlikte bu tek karardan, konuda içtihat birliği bulunduğu sonucu çıkarılmamalıdır.
Dini veya şer’i makamların gerçekleştirdiği boşanmaların durumu ise ayrı bir değerlendirme gerektirir. Türk hukukunda dini nikâhın konumu için imam nikâhı ve kadın hakları yazımıza bakabilirsiniz.
Yargıtay Kararlarından Ülke Örnekleri: Almanya, Hollanda, Fransa
Yargıtay kararları, yurt dışında alınan boşanma kararı ile ilgili sorunların ülkeden çok dosyanın özelliklerine bağlı olduğunu gösterir. Almanya kararlarında idari yolun işlememesi, Hollanda kararlarında yıllar sonra tanıma ve Türkiye’deki boşanma, Fransa kararında ise noter boşanması öne çıkar.
| Ülke | Dosyadaki sorun | Sonuç |
|---|---|---|
| Almanya (Köln) | Bir eş idari başvuru yaptı, diğeri süresinde başvurmadı; Türkiye’de derdest dava ve tebligat itirazı | Tanıma kesinleşti; Yargıtay onadı (B1) |
| Almanya (Neuss) | İdari başvuru olmadan doğrudan dava | Hukuki yarar var; Yargıtay onadı (B2) |
| Hollanda | 1995 kararı; Türkiye’de ayrıca boşanma kararı ve tescil | Hukuki yarar yok; kanun yararına bozma (B4) |
| Hollanda | 2004 kararı; eşler birlikte yaşadı, tanıma talebi 14 yıl sonra geldi | HGK ret kararını bozdu (B5) |
| Fransa | Noter huzurunda anlaşmalı boşanma | Yargıtay ret kararını onadı (B6) |
Hollanda’daki ikinci dosya özellikle öğreticidir. Eşlerin boşanma kararı 2004 tarihliydi; 2008’de çocukları dünyaya geldi. 2017’de kadın Türkiye’de boşanma davası açınca erkek 2018’de yabancı kararın tanınmasını istedi. Buna karşılık bölge adliye mahkemesi bunu dürüstlük kuralına aykırı buldu. Hukuk Genel Kurulu ise TMK m. 2’nin son çare olduğunu, tanıma için süre bulunmadığını ve yabancı ülkede evliliği sona eren eşin hukuki yararının açık olduğunu belirterek direnme kararını bozdu (B5).
Yurt Dışında Alınan Boşanma Kararı: Örnek Senaryolar
Aşağıdaki örnekler kurgusaldır; gerçek kişi veya dosya içermez. Amaç, yurt dışında alınan boşanma kararı için hangi yolun hangi durumda öne çıktığını göstermektir. Her dosyada eşin vatandaşlığı, başvuruya katılımı ve Türkiye’de dava bulunup bulunmadığı sonucu değiştirir.
Senaryo 1 – İki Türk eş, biri başvurmuyor: Eş A ile Eş B Almanya’da boşanma kararı alır ve karar kesinleşir. Ardından Eş A konsolosluğa başvurur; Eş B ise 90 gün içinde başvurmaz. Bu durumda idari yol işlemez. Eş A, Eş B’nin Türkiye’deki yerleşim yerinde, yoksa sâkin olduğu yerde, o da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir’de aile mahkemesinde tanıma davası açar.
Senaryo 2 – Eş yabancı: Türk vatandaşı Eş C ile Hollanda vatandaşı eşi Hollanda’da boşanma kararı alır. Eşi yabancı olduğu için Eş C, kararın verildiği ülkedeki Türk temsilciliğine tek başına başvurma hakkına sahiptir (NHK m. 27/A-1). Ancak karar velayet hükmü de içeriyorsa komisyon kararı bu kısmı kapsamaz.
Senaryo 3 – Türkiye’de derdest dava: Eş D Türkiye’de boşanma davası açmıştır; Eş E ise daha önce yurt dışında aldıkları boşanma kararına dayanır. Bu durumda komisyon idari başvuruyu reddeder (Yönetmelik m. 9/6). Eş E tanıma davası açar; Türkiye’deki mahkeme tanıma sonucunu bekletici mesele yapar (B1).
Yurt Dışında Alınan Boşanma Kararında Sık Yapılan Hatalar
Yurt dışında alınan boşanma kararı ile ilgili hataların çoğu belge eksikliği ve yanlış yol seçiminden doğar. Kesinleşme belgesini almamak, onaysız tercüme sunmak, “tanıma ve tenfiz” istemek ve davayı yanlış yerde açmak en sık rastladığımız hatalardır.
- Kesinleşme belgesini almamak: Kesinleşmemiş kararı ne komisyon tescil eder ne mahkeme tanır.
- Onaysız tercüme: Tercümenin noter, dış temsilcilik veya apostil onayı taşıması gerekir.
- Apostil yerine yalnız noter onayı: Lahey Sözleşmesine taraf ülkede asıl belgeye apostil şerhi alınır.
- “Tanıma ve tenfiz” birlikte istemek: Nüfusa işleme için tanıma yeterlidir; Yargıtay “ve tenfizine” ibaresini hükümden çıkarmıştır (B3).
- Davayı kendi yerleşim yerinde açmak: Yetkiyi karşı tarafın yerleşim yeri belirler (MÖHUK m. 51/2).
- 90 günü kaçırmak: Ayrı başvurularda ikinci eşin başvurusu bu süreyi aşarsa idari yol işlemez (Yönetmelik m. 6/1).
- Velayet ve nafakanın da tescile girdiğini düşünmek: Komisyon kararı bu hükümleri kapsamaz (Yönetmelik m. 9/5).
- Türkiye’de ayrıca dava açıp yabancı kararı unutmak: Dosyalar birbirini etkiler (B1, B4).
- Kayıt güncellenmeden yeniden evlenmeye çalışmak: Önce tescil veya tanıma tamamlanmalıdır.
Masraflar konusunda bir not: tanıma davasında harç ve yargılama giderleri, idari yolda ise tercüme, apostil ve konsolosluk işlemlerine ilişkin giderler doğar. Bu tutarlar dönemsel olarak değiştiğinden güncel tutarı işlem tarihinde kontrol etmek gerekir. Yargılama giderlerinin kime ait olacağı ise davanın seyrine bağlıdır. Örneğin Yargıtay’ın onadığı bir dosyada bölge adliye mahkemesi, idari yol iki eşin birlikte başvurusunu gerektirdiği için davanın açılmasını ve giderlerin davalıya yükletilmesini yerinde buldu (B2).
Yabancı kararın Türkiye’de tescili ve tanınması
Kesinleşme belgesi, apostil veya temsilcilik onayı, tercüme ve yetkili makam seçimi dosyadan dosyaya farklılık gösterir. Karar velayet, nafaka veya mal rejimi hükümleri de içeriyorsa ayrıca değerlendirme gerekir. Bu değerlendirme için belgelerinizle birlikte bir avukattan hukuki görüş alabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Yurt dışında alınan boşanma kararı: temel sorular
Yurt dışında alınan boşanma kararı Türkiye’de geçerli mi?
Kendiliğinden geçerli değildir. Karar Türkiye’de ancak nüfus kütüğüne idari yolla tescil edildiğinde (NHK m. 27/A) veya aile mahkemesi kararı tanıdığında (MÖHUK m. 58) sonuç doğurur. O zamana kadar Türk kayıtlarında evlilik devam eder.
Yurt dışında boşandım, Türkiye’de neden hâlâ evli görünüyorum?
Yabancı karar Türk nüfus kütüğüne henüz işlenmediği için evli görünürsünüz. Çünkü nüfus müdürlüğü yabancı kararı kendiliğinden kayda geçirmez. Kayıt, idari tescil kararı veya kesinleşmiş tanıma kararıyla değişir.
Yurt dışı boşanma kararları artık dava açmadan geçerli mi?
Şartları taşıyan kararlar için evet. 2017’de getirilen NHK m. 27/A, eşler birlikte başvurursa veya eş yabancı ya da ölmüşse Türk vatandaşı eşin tek başına başvurusuyla dava açmadan tescile imkân tanır. Ancak şartlar sağlanmazsa dava yolu devam eder.
Tanıma tenfiz davası kalktı mı?
Hayır; MÖHUK’taki tanıma ve tenfiz davaları halen yürürlüktedir. NHK m. 27/A yalnız dava açmadan tescil imkânı ekledi; bu yolla tescil edilemeyen kararlar için kanun yine MÖHUK’a göre tanımayı öngörür (m. 27/A-3).
Yurt dışında alınan boşanma kararı için idari tescil (NHK 27/A)
Nüfus Hizmetleri Kanunu 27/A nedir?
Yabancı ülke adlî veya idarî makamlarının boşanma, butlan, iptal ve evliliğin varlığı ya da yokluğuna ilişkin kararlarının dava açmadan nüfus kütüğüne tescilini düzenleyen hükümdür. Kararın yetkili makamdan çıkması, kesinleşmesi ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması gerekir.
27/A maddesi hangi düzenlemeyle geldi?
Maddeyi 17.04.2017’de 690 sayılı KHK ekledi; 01.02.2018 tarihli 7077 sayılı Kanun da hükmü aynen kabul etti. Tek başına başvuru imkânını ise 25.03.2020 tarihli 7226 sayılı Kanun m. 28 getirdi.
Konsoloslukta boşanma tescili için ne yapmak gerekir?
Kararın verildiği ülkedeki Türk dış temsilciliğine başvuru formu, onaylı karar, kesinleşme belgesi, onaylı Türkçe tercüme ve kimlik belgeleriyle başvurmak gerekir. Ardından misyon şefi başkanlığındaki komisyon başvuruyu inceler. Randevu ve form uygulaması temsilciliğe göre değiştiği için duyuruları önceden kontrol edin.
Türkiye’de hangi nüfus müdürlüğüne başvuru yapmalıyım?
Yönetmeliğe göre taraflardan birinin yerleşim yerindeki il nüfus müdürlüğüne başvurursunuz (Yönetmelik m. 5). Türkiye’de yerleşim yeri yoksa Yönetmeliğin ilk metni Ankara, İstanbul, İzmir ve Bursa dahil on sekiz il müdürlüğünü yetkili sayar.
İdari tescil için eşlerin birlikte başvurması şart mı?
Kural olarak evet; Yönetmeliğe göre başvuru eşlere birlikte aittir. Ancak aynı anda hazır bulunmaları gerekmez. Eş yabancıysa veya ölmüşse Türk vatandaşı eş tek başına başvurma hakkına sahiptir (NHK m. 27/A-1).
Eski eşim başvuruya gelmezse ne olur?
Diğer eş 90 gün içinde başvurmazsa idari yol işlemez (Yönetmelik m. 6/1). Bu süre Yönetmeliğin 07.02.2018 tarihli ilk metnine dayanır; başvuru öncesinde güncel uygulamayı ilgili müdürlükten teyit etmek gerekir. Ancak aile mahkemesinde tanıma davası açma hakkınız devam eder. Yargıtay, idari başvuru tamamlanamadığı için açılan tanıma davasını onamıştır (2. HD, E. 2024/801).
Yurt dışında alınan boşanma kararı: tek başına başvuru, belgeler ve süreler
Eşim yabancıysa tek başıma başvuru hakkım var mı?
Evet. Eşiniz yabancıysa Türk vatandaşı olarak siz veya vekiliniz tek başına başvurma hakkına sahipsiniz. Bu imkânı 7226 sayılı Kanun 2020’de NHK m. 27/A’ya ekledi.
Eşim öldüyse yabancı boşanma kararını tescil ettirmem mümkün mü?
Evet. Eşin ölmüş olması hâlinde Türk vatandaşı eş tek başına başvurur (NHK m. 27/A-1). Yönetmeliğin ilk metni, tek taraflı irade beyanıyla gerçekleşen boşanmalar hariç, ölüm hâlinde hukuki yararı bulunanlara da başvuru hakkı tanır (m. 6/2).
İdari tescil başvurusu için hangi belgeler gerekir?
Başvuru formu, yabancı kararın onaylı aslı ve onaylı Türkçe tercümesi, kesinleşme şerhi veya belgesi, kimlik ya da pasaport fotokopisi ve vekil başvuruyorsa fotoğraflı özel vekâletname gerekir (Yönetmelik m. 7/1). Türkiye’de dava bulunup bulunmadığına dair bilgi veya belge de gerekir (m. 7/2).
Başvuruda eksik belge varsa ne olur?
Önce idare eksikleri tamamlamanız için 90 gün süre verir. Belgeler bu sürede tamamlanmazsa idare başvuruyu reddeder (Yönetmelik m. 7/4). Ancak ret, tanıma davası açma hakkınızı ortadan kaldırmaz.
Komisyon ne kadar sürede karar verir?
Gündemde başvuru varsa komisyon en geç 15 gün içinde toplanır (Yönetmelik m. 9/3). Tescil kararı verilirse nüfus müdürlüğü kararı 7 gün içinde aile kütüğüne işler (m. 10/1).
Yurt dışında alınan boşanma kararı: ret, kapsam ve Türkiye’deki dava
Nüfus müdürlüğü başvurumu reddetti, ne yapabilirim?
Yetkili aile mahkemesinde tanıma davası açabilirsiniz. Kanun, şartlar yerine getirilmediği için reddedilen kararların tanınmasını MÖHUK’a bırakır (NHK m. 27/A-3; Yönetmelik m. 11).
İdari başvuru reddedilirse hakkımı kaybeder miyim?
Hayır. Kanun ret hâlinde tanıma davası yolunu açık tutar. Ayrıca tanıma davası için kanunda bir süre sınırı yoktur (Yargıtay HGK, E. 2022/766).
Konsolosluk tescili velayet ve nafakayı da kapsar mı?
Hayır. Komisyon kararı velayet, iştirak nafakası, kişisel ilişki, mal rejimi ve tazminat gibi tenfize konu hükümler için sonuç doğurmaz (Yönetmelik m. 9/5). Bu nedenle bu kısımlar için mahkeme yolu gerekir.
Türkiye’de boşanma davası varken idari tescil başvurusu mümkün mü?
Hayır. Türkiye’de aynı konuda süren ya da ret kararıyla biten bir dava varsa komisyon başvuruyu reddeder (Yönetmelik m. 9/6). Dolayısıyla tanıma davası yolu kalır.
İdari başvuru yapmadan doğrudan tanıma davası açmak mümkün mü?
Evet. Yargıtay, eşler birlikte başvurmadıkça idari yolun işlemeyeceğini kabul eden ve doğrudan açılan tanıma davasında hukuki yarar bulunduğunu söyleyen kararı onamıştır (2. HD, E. 2023/1831). Başka bir deyişle idari başvuru dava şartı değildir.
Yurt dışında alınan boşanma kararı için tanıma davası
Tanıma davası nedir?
Yabancı mahkeme kararının Türkiye’de kesin hüküm veya kesin delil etkisi kazanması için açılan davadır (MÖHUK m. 58/1). Mahkeme kararın esasını yeniden incelemez; yalnız kanundaki şartlara bakar.
Tanıma ile tenfiz arasındaki fark nedir?
Tanıma kararın kesin hüküm etkisini, tenfiz ise icra edilebilirliğini sağlar (MÖHUK m. 50/1, 58/1). Kanun karşılıklılığı yalnız tenfizde şart koşar. Nafaka veya tazminat tahsili tenfiz gerektirir; tenfiz kararından sonra yabancı ilâmın icrası Türk ilâmıyla aynı kurallara bağlıdır (m. 57/1).
Boşanma kararının nüfusa işlenmesi için tanıma mı tenfiz mi gerekir?
Tanıma yeterlidir. Yargıtay, boşanma hükmünün nüfusa işlenmesinin icra edilebilirlik gerektirmediğini belirterek “ve tenfizine” ibaresini hükümden çıkarmış ve kararı düzelterek onamıştır (2. HD, E. 2025/884).
Tanıma davasının şartları nelerdir?
Yabancı karar kesinleşmiş olmalı ve davacı onaylı belgeleri sunmalıdır (MÖHUK m. 53). Karar Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmemeli ve kamu düzenine açıkça aykırı olmamalıdır (m. 54/1-b, c). Usulsüz çağrılmayı ise mahkeme davalı itiraz ederse inceler (m. 54/1-ç).
Tanıma davasında karşılıklılık şartı aranır mı?
Hayır. MÖHUK m. 58/1, tanımada m. 54/1-a bendinin uygulanmayacağını açıkça söyler. Türkiye ile kararı veren ülke arasında anlaşma veya fiilî karşılıklılık bulunması boşanmanın tanınmasında önem taşımaz.
Kamu düzenine aykırılık ne demektir?
Yabancı kararın Türk hukukunun temel ilkeleriyle açıkça bağdaşmaması demektir. Nitekim kanun “açıkça” aykırılık arar (MÖHUK m. 54/1-c). Yabancı mahkemenin Türk hukukundan farklı bir boşanma sebebine dayanması tek başına bu eşiği karşılamaz.
Tanıma davasında boşanma sebebini yeniden tartışmak mümkün mü?
Hayır. Revizyon yasağı gereği Türk mahkemesi yabancı kararın maddi doğruluğunu incelemez (Yargıtay HGK, E. 2022/766). Bu nedenle mahkeme kusuru, delilleri ve boşanma sebebini yeniden değerlendirmez.
Yurt dışında alınan boşanma kararı: mahkeme ve belgeler
Tanıma davasına hangi mahkeme bakar?
Aile mahkemesi bakar. Aile hukukuna ilişkin yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi aile mahkemesinin görevindedir (4787 sayılı Kanun m. 4).
Tanıma davasında yetkili mahkeme neresidir?
Kendisine karşı tanıma istenen kişinin Türkiye’deki yerleşim yeri mahkemesidir. Yerleşim yeri yoksa sâkin olduğu yer, o da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biri yetkilidir (MÖHUK m. 51/2). Davacının yerleşim yeri bu sırada yer almaz; karşı taraf Türkiye’de yaşamıyorsa davacı bu üç ilden birini seçer.
Tanıma davası için hangi belgeler gerekir?
Yabancı kararın usulen onaylı aslı veya onaylı örneği, kararın kesinleştiğini gösteren onaylı belge ve her ikisinin onaylı tercümesi gerekir (MÖHUK m. 53/1). Ayrıca davayı vekil açacaksa vekâletname de gerekir.
Kesinleşme şerhi nedir, nereden alınır?
Kararın kanun yollarına başvurulamayacak hâle geldiğini gösteren kayıttır. Bu kaydı kararı veren ülkenin makamları verir; kararın üzerinde yoksa ayrı bir kesinleşme belgesi gerekir (MÖHUK m. 53/1-b; Yönetmelik m. 7/1-c).
Boşanma kararı için apostil nereden alınır?
Apostili kararı veren ülkenin yetkili makamı verir. Apostil, 5 Ekim 1961 tarihli Lahey Sözleşmesine taraf ülkelerde diğer tasdik işlemlerinin yerine geçen tek formalitedir (Sözleşme m. 3).
Apostil olmayan ülkenin kararı için hangi onay gerekir?
Lahey Sözleşmesine taraf olmayan ülkede belgeyi önce o devletin yetkili makamı, ardından ilgili Türk dış temsilciliği onaylar (Yönetmelik m. 14/1). Milletlerarası sözleşmelerin farklı hükümleri saklıdır.
Tercüme noter onaylı mı olmalı?
Evet, onaylı olmalıdır. İdari tescilde tercümenin noter veya dış temsilcilik onayı ya da apostil şerhi taşıması gerekir (Yönetmelik m. 7/1-b). Tanıma davasında da MÖHUK onaylı tercüme ister (m. 53/1).
Tanıma davası için Türkiye’ye gelmek gerekir mi?
Hayır. Vekil, dava veya idari başvuruyu sizin adınıza yürütür. İdari başvuruda vekilin noterin düzenlediği fotoğraflı özel vekâletname sunması gerekir (Yönetmelik m. 7/1-d).
Yurt dışında alınan boşanma kararı: tebligat ve yargılama
Yurt dışındaki eşe tebligat nasıl gider?
Mahkeme dilekçeyi duruşma günüyle birlikte karşı tarafa tebliğ eder (MÖHUK m. 55/1). Karşı taraf yurt dışındaysa mahkeme tebligatı oraya gönderir. Örneğin Yargıtay’ın onadığı bir dosyada Almanya’daki Türk vatandaşına tebligat Köln Başkonsolosluğu aracılığıyla gitmişti (2. HD, E. 2024/801).
Karşı taraf “davadan haberim yoktu” derse ne olur?
Önce mahkeme bu itirazı inceler. Kendisine karşı tanıma istenen kişi yabancı mahkemede usulüne uygun çağrılmamış veya temsil edilmemişse ve buna dayanarak itiraz ederse mahkeme tanıma talebini reddeder (MÖHUK m. 54/1-ç). İtiraz yoksa mahkeme bu sebebi kendiliğinden ret sebebi yapmaz.
Tanıma davası ne kadar sürer?
Ne yazık ki kesin bir süre vermek mümkün değildir. Mahkeme davayı basit yargılama usulüne göre görür (MÖHUK m. 55/1); ancak yurt dışı tebligat, belge eksikliği ve kanun yolu incelemesi süreyi uzatır.
Yurt dışında alınan boşanma kararı: süre sınırı, giderler ve kanun yolu
Tanıma davası için süre sınırı var mı?
Hayır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, MÖHUK’ta tanıma için süre bulunmadığını, aile ve şahıs hukukuna ilişkin ilâmların zamanaşımına uğramadığını ve davanın her zaman açılabileceğini belirtmiştir (E. 2022/766).
Boşandıktan sonra birlikte yaşadıysak karar yine tanınır mı?
Evet, bu durum tanımayı tek başına engellemez. Hukuk Genel Kurulu, yabancı karardan sonra birlikte yaşayan ve çocuk sahibi olan eşlerin dosyasında tanıma talebini dürüstlük kuralına aykırı bulan kararı bozmuştur (E. 2022/766).
Tanıma davasında yargılama giderlerini kim öder?
Giderlerin kime ait olacağı davanın sonucuna ve tarafların tutumuna bağlıdır. Örneğin Yargıtay’ın onadığı bir dosyada bölge adliye mahkemesi, idari yol iki eşin birlikte başvurusunu gerektirdiği için davanın açılmasını ve giderlerin davalıya yükletilmesini yerinde buldu (2. HD, E. 2023/1831).
Tanıma kararına karşı itiraz yolu var mı?
Evet. Taraflar tanıma kararlarına karşı istinaf ve temyiz yoluna başvurabilir. Tenfiz kararlarında temyiz yerine getirmeyi durdurur (MÖHUK m. 57/2).
Tanıma davasında avukat zorunlu mu?
Hayır, avukatla takip zorunlu değildir. Ancak yetkili mahkemenin belirlenmesi, yurt dışı belgelerin onayı ve tebligat gibi konular dosyanın seyrini etkiler.
Yurt dışında alınan boşanma kararı tanınınca sonuçlar
Türkiye’de boşanma hangi tarihten itibaren geçerli olur?
Boşanma, yabancı kararın kesinleştiği tarihten itibaren geçerli olur. Tanımanın etkisi bu tarihe kadar geriye gider (MÖHUK m. 59); nüfus kaydına geçen tarih de budur (Yönetmelik m. 10/2; Yargıtay HGK, E. 2022/766).
Türkiye’de ayrıca boşanma davası varsa ne olur?
Türkiye’de açılmış bir dava varsa yabancı kararın tanınması bu davayı etkiler. Yargıtay, tanıma kararını Türkiye’deki boşanma davası için bekletici mesele saymıştır (2. HD, E. 2024/801). Ardından, tanıma kesinleşince velayet, nafaka ve tazminat gibi talepleri Türkiye’deki mahkeme inceler.
Türkiye’de zaten boşandıysam yabancı kararı tanıtmam gerekir mi?
Hayır; bu durumda tanıma istemek mümkün değildir. Yargıtay, evlilik Türk kararıyla sona erip nüfusa işlenmişse önceki yabancı kararın tanınmasında hukuki yarar bulunmadığını açıklamıştır (2. HD, E. 2024/10660).
Yabancı karardaki velayet hükmü Türkiye’de geçerli mi?
İdari tescille geçerli olmaz; velayet hükmü için mahkeme yolu gerekir (Yönetmelik m. 9/5). Hukuk Genel Kurulu, kararın eda içeren kısımları için tenfiz şartlarının arandığını belirtmiştir (E. 2022/766).
Yabancı karardaki nafakayı Türkiye’de nasıl tahsil ederim?
Önce tenfiz kararı almanız gerekir (MÖHUK m. 50/1). Tenfiz kararından sonra yabancı ilâmın icrası Türk ilâmıyla aynı kurallara bağlıdır (m. 57/1). Ayrıca tenfiz davasında mahkeme karşılıklılık şartını da arar.
Yurt dışında boşandıktan sonra Türkiye’deki malların paylaşımı nasıl olur?
Tanıma veya tescil evliliğin sona erdiğini Türkiye bakımından kesinleştirir; malların paylaşımı ise ayrı bir konudur. Yabancı karardaki mal rejimi hükmü idari tescille Türkiye’de sonuç doğurmaz (Yönetmelik m. 9/5) ve mahkeme yolunu gerektirir.
Yurt dışında boşandıktan sonra Türkiye’de yeniden evlenmek mümkün mü?
Önce kararı tescil ettirmeniz veya tanıtmanız gerekir. Türk nüfus kaydında evli göründüğünüz sürece Türkiye’de yeni evlilik işlemleri bu kayıtla çelişir. Böylece tescil tamamlandığında kayıtta boşanma, yabancı kararın kesinleşme tarihiyle yer alır.
Kaynakça
Mevzuat
- 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (RG 12.12.2007, sayı 26728), m. 50, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 59, 64. mevzuat.gov.tr
- 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu, m. 27/A (Ek: 17.04.2017, KHK 690 m. 4; aynen kabul: 01.02.2018, 7077 sayılı Kanun m. 3; tek başına başvuru: 25.03.2020, 7226 sayılı Kanun m. 28). mevzuat.gov.tr
- Yabancı Ülke Adlî veya İdarî Makamlarınca Verilen Kararların Nüfus Kütüğüne Tescili Hakkında Yönetmelik (RG 07.02.2018, sayı 30325; ilk metin), m. 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 14.
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun, m. 4.
- Yabancı Resmi Belgelerin Tasdiki Mecburiyetinin Kaldırılması Sözleşmesi (Lahey, 5 Ekim 1961), m. 1, 3, 4; 3028 sayılı Kanun (20.06.1984); Bakanlar Kurulu Kararı 84/8373 (27.07.1984), RG 16.09.1984, sayı 18517.
Yargı kararları
- (B5) Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2022/766, K. 2023/975, T. 18.10.2023.
- (B3) Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2025/884, K. 2025/7382, T. 16.09.2025.
- (B4) Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/10660, K. 2025/696, T. 23.01.2025.
- (B1) Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/801, K. 2024/2719, T. 22.04.2024.
- (B6) Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/10093, K. 2024/2353, T. 03.04.2024.
- (B2) Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/1831, K. 2023/2697, T. 25.05.2023.
Bu makale genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayın özellikleri, yürürlükteki mevzuat ve güncel yargı kararları değerlendirmeyi değiştirebilir. Metin tek başına hukuki danışmanlık veya somut olaya özgü hukuki görüş yerine geçmez. Yönetmeliğe ilişkin bilgiler 07.02.2018 tarihli ilk metne dayanmaktadır.
