Aile konutu şerhi, eşlerin birlikte yaşadığı evin tapu kaydına, o evin aile konutu olduğunu gösteren bir kayıt düşülmesidir. Türk Medeni Kanunu’nun 194. maddesine göre tapu maliki eş, diğer eşin açık rızası olmadan aile konutunu satamaz, ipotek ettiremez ve kira sözleşmesini feshedemez. Ancak koruma şerhten değil, evin aile konutu olmasından doğar; şerh bu durumu herkese duyurur.
Kısaca
- Dayanak: TMK m. 194. Eşlerden biri, diğerinin açık rızası olmadan aile konutunu devredemez, üzerindeki hakları sınırlayamaz ve konutun kira sözleşmesini feshedemez.
- Şerhi kim ister: Konutun maliki olmayan eş, şerhin verilmesini tapu müdürlüğünden ister (TMK m. 194/3). Malik eşin rızası gerekmez.
- Şerh yoksa: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na göre şerh açıklayıcıdır. Rızasız satışta alıcının iyiniyetli olması sonucu değiştirmez (HGK, E. 2020/302).
- Rıza: Kanun rıza için şekil aramaz; ancak rıza açık olmalı ve belirli işleme yönelmelidir. Rızayı ispat yükü işlemi yapan taraftadır.
- Dava: Rızasız satışta eş tapu iptali ve tescil, rızasız ipotekte ipoteğin kaldırılmasını ister. Aile mahkemesi görevlidir ve tapu iptali davası nispi harca tabidir.
- Sınırlar: Boşanma kesinleşirse derdest dava konusuz kalır (2. HD, E. 2023/2780). TMK m. 194 cebri icra yoluyla satışı kapsamaz (HGK, E. 2017/2810).
Aile Konutu Şerhi Nedir?
Aile konutu şerhi, aile konutu olarak kullanılan taşınmazın tapu kütüğüne bu niteliğin işlenmesidir. Şerhin dayanağı TMK m. 194/3’tür. Şerh, tapu kaydını inceleyen herkese evin aile konutu olduğunu gösterir. Böylece herkes, malik eşin bu evle ilgili işlemlerde diğer eşin açık rızasına muhtaç olduğunu bilir.
Kanun bu korumayı dört fıkrada düzenler. Birinci fıkra, malik eşin hangi işlemleri tek başına yapamayacağını sayar. İkinci fıkra, rıza alamayan eşe hâkime başvurma imkânı tanır. Üçüncü fıkra şerhi, dördüncü fıkra ise kiralık aile konutunu düzenler.
| Fıkra | Ne düzenler? |
|---|---|
| TMK m. 194/1 | Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutuyla ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya konut üzerindeki hakları sınırlayamaz. |
| TMK m. 194/2 | Rızayı sağlayamayan veya haklı bir sebep olmadan kendisine rıza verilmeyen eş, hâkimin müdahalesini isteme hakkına sahiptir. |
| TMK m. 194/3 | Taşınmazın maliki olmayan eş, tapu kütüğüne gerekli şerhin verilmesini tapu müdürlüğünden ister. |
| TMK m. 194/4 | Konut kira ile sağlanmışsa sözleşmenin tarafı olmayan eş, kiralayana bildirimle sözleşmenin tarafı olur ve diğer eşle birlikte müteselsilen sorumlu olur. |
Aile konutu şerhi neyi korur?
Şerh, ailenin barınma ihtiyacını malik eşin tek taraflı tasarruflarına karşı korur. Örneğin malik eş evi satarsa, bağışlarsa, üzerinde ipotek kurdurursa veya kira sözleşmesini feshederse diğer eş evsiz kalma tehlikesiyle karşılaşır. Kanun bu nedenle bu işlemleri diğer eşin açık rızasına bağlar.
Yargıtay’a göre TMK m. 194 malik eşin fiil ehliyetini sınırlar ve açık rıza işlemin geçerlilik koşuludur (2. HD, E. 2025/674). Bu nedenle rızasız yapılan devir geçersizdir. Hukuk Genel Kurulu da sınırlamanın emredici olduğunu belirtti. Buna göre eşler önceden feragat ederek veya aralarında anlaşarak bu korumayı kaldıramaz (HGK, E. 2020/302).
Aile Konutu Nedir, Hangi Ev Aile Konutudur?
Aile konutu, eşlerin ortak yaşamlarını sürdürmek için sürekli olarak seçtikleri ve yaşamlarının merkezi hâline getirdikleri konuttur. Yargıtay bu tanımı doktrinden aktararak benimser (2. HD, E. 2025/674). Kanun maddesi bir tanım vermez; TMK m. 194 yalnızca aile konutu üzerindeki işlemleri sınırlar.
Bu tanım iki unsura dayanır. Birincisi süreklilik, ikincisi yaşam merkezi olmaktır. Dolayısıyla tapuda kimin adına kayıtlı olduğu, evin aile konutu olup olmadığını belirlemez. Örneğin ev, eşlerden birinin evlilikten önce edindiği kişisel malı olsun. Aile fiilen orada yaşıyorsa ev yine aile konutu niteliği taşır.
Yazlık veya ikinci ev aile konutu olur mu?
Tanım sürekliliği ve yaşam merkezini esas aldığı için ailenin yalnızca belirli dönemlerde kullandığı bir ev, kural olarak bu tanıma uymaz. Buna karşılık aile yaşamını fiilen o evde sürdürüyorsa sonuç değişir. Bu nedenle yazlık konutlarda her somut olayda evin fiilî kullanımına bakmak gerekir.
Evin aile konutu olduğunu nasıl ispatlarsınız?
Aile konutu niteliğini, şerhin varlığına bakmadan, fiilî kullanımı gösteren delillerle ortaya koymak mümkündür. Örneğin yerleşim yeri kaydı, nüfus kayıt örneği, elektrik, su ve doğalgaz abonelikleri, çocukların okul kaydı ve komşu tanıkları bu amaca hizmet eder. Yargıtay’ın incelediği bir ipotek dosyasında abonelik kayıtları da delil olarak yer aldı.
Aile Konutu Şerhi Nasıl Konur?
Aile konutu şerhini, konutun maliki olmayan eş tapu müdürlüğünden ister (TMK m. 194/3). Bu ibareyi maddeye 2014’te 6518 sayılı Kanun ekledi. Kanun, şerh için malik eşin rızasını veya bir mahkeme kararını şart koşmaz. Talep karşılanmazsa ya da konutun niteliği tartışmalıysa eş aile mahkemesine başvurur.
Aile konutu şerhini kim ister?
Şerhi isteme hakkı, taşınmazın maliki olmayan eşe aittir. Kanunun amacı, mülkiyeti elinde bulunduran eşin tasarruflarına karşı diğer eşi korumaktır. Bu yüzden malik eşin itirazı, tapu müdürlüğüne yapılan başvuruyu engellemez. Öte yandan şerh, evlilik birliği devam ettiği sürece anlam taşır; boşanmadan sonra bu koruma sona erer.
Tapu müdürlüğüne başvuru: belgeler, ücret ve e-Devlet
Kanun yalnızca başvurunun tapu müdürlüğüne yapılacağını söyler. Başvurunun e-Devlet veya Web Tapu üzerinden yapılıp yapılamayacağı, istenen belgeler ve işlem için ücret alınıp alınmadığı konusunda güncel bilgiyi başvuru öncesinde ilgili tapu müdürlüğünden veya Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü’nden almanızı öneririz.
Uygulamada başvuran eşin evlilik bağını ve konutun fiilen aile konutu olarak kullanıldığını gösteren belgeleri hazır bulundurması işini kolaylaştırır. Ayrıca şerhin işlenip işlenmediğini, başvurudan sonra güncel tapu kaydını alarak kontrol etmek gerekir. Muhtarlıktan alınan bir belgenin istenip istenmediğini de başvuru öncesinde tapu müdürlüğünden öğrenmek yararlı olur.
Aile konutu şerhi için mahkeme kararı ne zaman gerekir?
Mahkeme yolu, tapu müdürlüğüne başvurunun sonuç vermediği veya evin aile konutu olup olmadığının tartışıldığı hâllerde gündeme gelir. Bunun yanında eş, tapu iptali ya da ipoteğin kaldırılması davası açarken şerh talebini de aynı dilekçede ileri sürer. Bu durumda şerh istemi ayrı bir talep olarak harçlandırılmalıdır (2. HD, E. 2025/7756).
Şerh Olmadan da Aile Konutu Koruması Var mı?
Evet. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na göre sınırlama, şerh nedeniyle değil, konutun aile konutu niteliği nedeniyle doğar; şerh yalnızca açıklayıcıdır. Bu yüzden tapuda aile konutu şerhi bulunmasa bile malik eşin rızasız satışı veya ipoteği geçersizdir. Diğer eş de dava açma hakkına sahiptir.
Hukuk Genel Kurulu bu görüşü oyçokluğuyla benimsedi (HGK, E. 2020/302, K. 2022/1513, T. 15.11.2022). Karara göre TMK m. 194’e dayanan davada işlemin tarafı olan üçüncü kişinin iyiniyetli olup olmamasının önemi yoktur. Açık rızanın varlığını ise davalı taraf ispatlar.
Eski görüş ile güncel içtihat arasındaki fark
Uygulamada uzun süre bazı mahkemeler “şerh yoksa iyiniyetli alıcı veya alacaklı korumadan yararlanır” görüşünü benimsedi. Örneğin Hukuk Genel Kurulu’nun 2015 tarihli kararına konu dosyada Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bu görüşteydi. Daire, şerh yokken kötüniyeti davacı eşin ispatlaması gerektiğini söyleyerek ilk derece kararını bozmuştu. Ancak Genel Kurul çoğunluğu bu görüşü benimsemedi ve direnme kararını onadı (HGK, E. 2013/2306, K. 2015/1356, T. 15.05.2015).
Daha yakın tarihli bir kararda da bölge adliye mahkemesi, şerh olmadığı için iyiniyetli alıcının TMK m. 1023 ile korunacağını kabul etmişti. Yargıtay bu kararı oybirliğiyle bozdu. Daireye göre rızasız satış geçersizdir ve alıcı adına yapılan tescil yolsuz tescildir. TMK m. 1023 de bu ilk işlemde alıcıyı korumaz (2. HD, E. 2025/674, K. 2025/1154, T. 10.02.2025).
Bununla birlikte iki Genel Kurul kararının da oyçokluğuyla verildiğini belirtmek gerekir. Bu yüzden şerh, korumanın şartı olmasa da önemini korur. Tapu kaydındaki şerh, alıcı ve alacaklıları baştan uyarır ve uyuşmazlık çıkmadan önce riski azaltır.
Aile Konutu Şerhi Olan Evin Satışı Mümkün mü?
Aile konutu şerhi olan evin satışı mümkündür; ancak malik eş, satış için diğer eşin açık rızasını almak zorundadır (TMK m. 194/1). Rıza alınırsa satış geçerlidir. Rıza yoksa satış geçersiz kalır ve diğer eş tapu iptali ve tescil davası açma hakkına sahiptir. Aynı kural ipotek ve diğer sınırlamalar için de geçerlidir.
Eşin rızası için noter şart mı?
Kanun rıza için bir şekil şartı öngörmez. Hukuk Genel Kurulu’na göre rıza sözlü bile olur; ancak açık olmalı ve belirli bir işleme yönelmelidir (HGK, E. 2020/302; HGK, E. 2013/2306). Bu yüzden “şerhli evin satışı ancak noter onaylı yazılı rızayla mümkündür” şeklindeki genellemeler kanun metnine uymaz.
Öte yandan sözlü rızanın sonradan ispatı zordur. Bu nedenle satıcı, alıcı veya kredi veren kurum için rızanın yazılı ve tarihli biçimde alınması ispat bakımından güvenli bir yoldur. Tapu müdürlüğünün işlem sırasında rızayı hangi biçimde aradığı konusunda ise işlem öncesinde tapu müdürlüğünden teyit almak gerekir.
Rızanın varlığını kim ispat eder?
Açık rızayı ispat yükü, işlemi yapan malik eşe ve işlemin karşı tarafına, yani alıcıya veya alacaklıya aittir (HGK, E. 2020/302). Davacı eşin rızasının olmadığını kanıtlaması gerekmez. Örneğin alıcı “eşi satıştan haberdardı” diyorsa, bu bilginin açık bir rıza düzeyine ulaştığını alıcı ispatlamalıdır.
Genel Kurul’un incelediği dosyada davalılar, eşin rızayı sözlü olarak verdiğini ileri sürmüştü. Kurul, açık rızanın ispatlanamadığını ve alıcıların el ve işbirliği içinde hareket ettiğini saptadı. Dolayısıyla salt bilgi sahibi olmak, işleme açık rıza vermek anlamına gelmez.
Eş haklı sebep olmadan rıza vermezse ne olur?
Rızayı sağlayamayan veya haklı bir sebep olmadan kendisine rıza verilmeyen eş, hâkimin müdahalesini isteme hakkına sahiptir (TMK m. 194/2). Örneğin aile daha uygun bir eve taşınmak için mevcut evi satmak istiyor olsun. Diğer eş hiçbir haklı gerekçe göstermeden karşı çıkarsa malik eş aile mahkemesine başvurur.
Eş Evi Habersiz Sattıysa: Aile Konutuna Dayalı Tapu İptali Davası
Malik eş aile konutunu diğer eşin açık rızası olmadan sattıysa, diğer eş aile mahkemesinde tapu iptali ve tescil davası açar. Dava, satışın geçersizliğine dayanır ve konutun yeniden malik eş adına tescilini amaçlar. Davacı eş, aynı dilekçede ayrı harçlandırarak aile konutu şerhi de ister.
- Kayıtları toplayın: Güncel tapu kaydını ve satışa ait resmî senedi edinin.
- Aile konutu niteliğini belgeleyin: Yerleşim yeri kaydı, abonelikler, okul kaydı ve tanıklar gibi delilleri hazırlayın.
- Davayı açın: Aile mahkemesinde tapu iptali ve malik eş adına tescil ile şerh talebini birlikte ileri sürün.
- Harcı eksiksiz yatırın: Tapu iptali talebi nispi harca, şerh talebi ayrıca harca tabidir.
- Tedbiri takip edin: Mahkeme ihtiyati tedbir kararı verirse bu kararın tapuya işlendiğini kontrol edin.
- Boşanma takvimini gözetin: Boşanma kesinleşirse aile konutu davası konusuz kalır.
Aile konutu tapu iptali davasında görevli mahkeme
Yargıtay’a göre aile konutuna ilişkin davalarda aile mahkemeleri görevlidir (2. HD, E. 2025/674). Aile hukukundan doğan dava ve işler 4787 sayılı Kanun’un 4. maddesi uyarınca aile mahkemesinin görev alanındadır.
Tapu iptali davasında davalılar ve deliller
Davacı eş, davayı satışı yapan malik eşe ve konutu satın alan kişiye karşı açar. Davacı, evin aile konutu olduğunu ve satışın malik eş tarafından yapıldığını gösterir. Buna karşılık davalılar, davacı eşin satışa açık rıza verdiğini ispatlamak zorundadır. Ayrıca davacı, satışın boşanma sürecine yakın bir dönemde veya yakın akrabaya yapıldığı gibi olguları da delil olarak sunar.
Yargıtay’ın incelediği dosyalarda bu tür olgulara sık rastlanır. Örneğin bir dosyada koca, aile konutunu teyzesinin oğluna devretmişti (2. HD, E. 2023/2780). Bir başka dosyada ise malik eş konutu mahalleden bir tanıdığına devretmişti. O da kısa süre sonra evi başka bir mahalle sakinine aktardı (HGK, E. 2020/302).
Alıcı “iyiniyetliyim” derse ne olur?
TMK m. 194’e dayanan davada, işlemin tarafı olan alıcının iyiniyeti sonucu değiştirmez (HGK, E. 2020/302). Alıcı tapuda şerh görmediğini, satıcının evli olduğunu bilmediğini veya bedeli tam ödediğini ileri sürse de rızasız satış geçersiz kalır.
Ev üçüncü kez el değiştirdiyse
Alıcı evi başka birine satarsa durum farklılaşır. Yargıtay’a göre ilk alıcı adına yapılan tescil yolsuzdur. Ancak bu tescile güvenerek sonradan hak kazanan kişi için TMK m. 1023 gündeme gelir (2. HD, E. 2025/674). TMK m. 1023, tapu kütüğündeki tescile iyiniyetle dayanarak mülkiyet kazanan üçüncü kişinin kazanımını korur.
Buna karşılık TMK m. 1024’e göre yolsuz tescili bilen veya bilmesi gereken kişi tescile dayanamaz. Bu nedenle sonraki alıcının iyiniyeti, ilk alıcıdan farklı olarak davanın sonucunu belirleyen bir mesele hâline gelir. Bu riski azaltmanın yolu, dava ile birlikte ihtiyati tedbir istemek ve tedbirin tapuya işlendiğini kontrol etmektir.
Tapu iptali davasında harç
Aile konutuna dayalı tapu iptali ve tescil davası nispi harca tabidir. Bir dosyada davacı, dava değerini düşük gösterip yalnız maktu harç yatırmıştı. Yargıtay’a göre mahkeme, taşınmazın dava tarihindeki değerini keşifle belirlemeli ve eksik harcı tamamlatmalıdır. Bunu yapmadan esasa giren mahkemenin kararını Daire usulden bozdu (2. HD, E. 2025/7756, K. 2026/865, T. 02.02.2026).
Aynı kararda Daire, şerh isteminin de ayrı ve harca tabi bir istem olduğunu vurguladı. Nitekim bir başka dosyada şerh istemi için harç yatırılmamıştı. İlk derece mahkemesi bu istem hakkında karar verilmesine yer olmadığına hükmetti; Yargıtay da kararı onadı (2. HD, E. 2023/676). Nispi harç taşınmazın değeri üzerinden hesaplanır; oranlar her yıl güncellendiğinden dava tarihindeki tarifeye bakmak gerekir.
Boşanma Kesinleşirse Aile Konutu Davası Ne Olur?
Boşanma kararı kesinleşince konut aile konutu niteliğini kaybeder ve TMK m. 194 koruması sona erer. Bu nedenle derdest tapu iptali veya şerh davası konusuz kalır ve mahkeme esas hakkında karar vermez. Yargıtay bu sonucu 2024 tarihli bir kararında onadı (2. HD, E. 2023/2780, K. 2024/1627, T. 11.03.2024).
O dosyada davacı eş 2016’da tapu iptali ve şerh davası açmış, ilk derece mahkemesi davayı kabul etmişti. Ancak istinaf aşamasında tarafların boşanması kesinleşti. Bölge adliye mahkemesi davanın konusuz kaldığına karar verdi; Yargıtay da bu kararı oybirliğiyle onadı.
Bu karar, aile konutu davasının boşanma süreciyle birlikte planlanması gerektiğini gösterir. Aile konutu davası sonuçlanmadan boşanma kesinleşirse eşin elinde bu dava yoluyla koruyabileceği bir hak kalmaz. Böyle bir durumda devredilen konutun değeri, mal rejiminin tasfiyesinde ayrıca gündeme gelir. Bu konuyu boşanmada mal paylaşımı ve mal kaçırma rehberimizde ele aldık.
Benzer bir soru evliliğin iptalinde de doğar; çünkü iptal kararı da evlilik birliğini sona erdirir. Ancak bu yazıda ele alınan kararlar boşanmaya ilişkindir. İptal sebepleri ve kararın sonuçları için evliliğin iptali davası yazımıza bakabilirsiniz.
Dava Sırasında Ev Satılırsa: İhtiyati Tedbir ve Devletin Sorumluluğu
Aile konutu davası sürerken evin yeniden satılması riskine karşı davacı eş ihtiyati tedbir ister. Tedbir kararının tapuya işlenmesi bu korumanın işlemesi için belirleyicidir. Tapu sicil müdürlüğü tedbiri işlemezse ve bu yüzden zarar doğarsa, TMK m. 1007 uyarınca Devletin sorumluluğu gündeme gelir.
Anayasa Mahkemesi 2026’da bu soruya ilişkin bir bireysel başvuruyu inceledi. Başvurucunun eşi, aile konutunu banka lehine ipotek ettirmişti. Takip başlayınca başvurucu aile konutu şerhi ve ipoteğin kaldırılması davası açtı ve ihtiyati tedbir kararı aldı. Ancak tapu sicil müdürlüğü tedbiri işlemedi ve taşınmaz ihalede el değiştirdi.
Anayasa Mahkemesi başvuruyu, başvuru yolları tüketilmediği için kabul edilemez buldu (AYM, B. No: 2020/23865, 04.03.2026). Mahkeme, tedbirin tapuya işlenmemesinden doğan zarar için TMK m. 1007’ye göre Hazine aleyhine adli yargıda tazminat davası açılabileceğini hatırlattı. Mahkeme, bu davada TBK m. 146 uyarınca 10 yıllık zamanaşımının uygulanacağını da aktardı.
Ayrıca karar, mülkiyet bankaya geçtikten sonra davanın yolsuz tescile dayalı tapu iptali davası olarak sürdürülebileceğini belirtti. Taşınmaz bankanın mülkiyetinden çıkarsa davacı, davayı tazminat davasına dönüştürme imkânına sahiptir. Dolayısıyla tedbir kararını almak kadar, tedbirin tapu kaydına işlendiğini görmek de önem taşır.
Aile konutu uyuşmazlığında hukuki değerlendirme
Rızasız satış, ipotek ve boşanma süreci çoğu zaman aynı anda yürür. Hangi davanın ne zaman açılacağı, delillerin toplanması ve tedbirin izlenmesi dosyanın özelliklerine göre değişir. Somut durumunuzun hukuki açıdan değerlendirilmesi için bir avukata danışabilirsiniz.
Aile Konutu Şerhi ve İpotek: İpoteğin Kaldırılması Davası
Aile konutunun ipotek edilmesi de TMK m. 194 kapsamında konut üzerindeki hakların sınırlanmasıdır; bu nedenle diğer eşin açık rızasını gerektirir. Rızası alınmadan konut ipotek edildiyse eş, aile mahkemesinde ipoteğin kaldırılması davası açar. Tapuda şerh bulunmaması bu sonucu değiştirmez.
Hukuk Genel Kurulu’nun 2015 tarihli kararında koca, uzun yıllardır evli olduğu eşinin rızasını almadan aile konutunu bir şirket lehine ipotek ettirmişti. İpotek, müşterek çocukların kredisine teminat oluşturuyordu ve tapuda şerh yoktu. Genel Kurul ipoteğin kaldırılmasına ilişkin direnme kararını onadı (HGK, E. 2013/2306).
Genel Kurul’a göre ipotek oturmayı doğrudan engellemese de konutun elden çıkma tehlikesini doğurur. Bu yüzden açık rıza şarttır. Kurul ayrıca kredinin aile bireyleri için kullanılmasının sonucu değiştirmediğini belirtti.
Banka veya kooperatif “tapuda şerh yoktu” derse
Yargıtay, kurumsal alacaklıların bu savunmasını da kabul etmedi. Bir dosyada koca, şerhsiz aile konutunu bir tarım kredi kooperatifi lehine ipotek ettirmişti. Bölge adliye mahkemesine göre basiretli davranmayan tacir sıfatlı kooperatifin iyiniyet iddiası dinlenemezdi. Yargıtay da ipoteğin kaldırılmasını onadı (2. HD, E. 2023/676, K. 2023/718, T. 23.02.2023).
Benzer bir dosyada kooperatif, ipotek tarihinde tapuda şerh bulunmadığını ileri sürdü. İlk derece mahkemesi ipoteği kaldırdı ve bölge adliye mahkemesi bu kararı onadı. Yargıtay da hükmü oybirliğiyle onadı (2. HD, E. 2023/3910, K. 2024/3014, T. 30.04.2024).
Aile konutu şerhi varken kredi kullanmak mümkün mü?
Kanun ipoteği yasaklamaz; yalnızca diğer eşin açık rızasını arar. Dolayısıyla eş açık rıza verirse malik eş aile konutunu teminat göstererek kredi kullanma imkânına sahiptir. Kredi veren kurumun, ileride ispat güçlüğü yaşamamak için rızayı açık ve yazılı biçimde alması kendi yararınadır.
Aile Konutu Şerhi Evi İcradan ve Hacizden Korur mu?
Hayır. Aile konutu şerhi, malik eşin kendi iradesiyle yaptığı tasarruflara karşı koruma sağlar; alacaklının başlattığı cebri icrayı engellemez. Hukuk Genel Kurulu, icradan satılan aile konutunda TMK m. 194’e dayanan tapu iptali talebini kabul etmedi (HGK, E. 2017/2810, K. 2017/1721, T. 13.12.2017).
O dosyada kocanın akdi borcu nedeniyle başlayan icra takibinde aile konutu ihale yoluyla alacaklıya geçmişti. İhalenin feshi davası da reddedilip kesinleşmişti. Genel Kurul’a göre TMK m. 194 hak sahibinin iradi tasarruflarına uygulanır; cebri icrada mülkiyet tescilden önce geçer (TMK m. 705). Bu nedenle davacı eş TMK m. 194 korumasından yararlanamadı.
Ancak malik eşin, diğer eşin rızası olmadan kurdurduğu bir ipoteğe dayanan cebri satış farklı bir tablo yaratır. Anayasa Mahkemesi yukarıdaki kararında bu konudaki bir Yargıtay içtihadına dikkat çekti. Bu içtihat, cebri icrayla satılan aile konutunu edinen bankaya karşı yolsuz tescil hükümlerine dayalı tapu iptali davasını kabul eder.
Haline münasip ev kuralı ile aile konutu şerhi aynı şey mi?
Değil. İcra ve İflas Kanunu’nun 82. maddesinin birinci fıkrasının 12. bendi, borçlunun haline münasip evinin haczedilemeyeceğini düzenler. Evin değeri fazlaysa haciz ve satış mümkündür; ancak bedelin, borçlunun haline münasip bir ev almasına yetecek kısmı borçluya kalır. Bu kural aile konutu şerhine bağlı değildir ve kendi şartlarıyla uygulanır.
İcra takibine karşı borçlunun başvurduğu yollar da ayrı kurallara tabidir. Takibin ilk aşamasındaki itiraz imkânlarını ödeme emrine itiraz yazımızda anlattık.
Kiralık Aile Konutunda Eşin Hakları
Aile konutu kiralıksa eşlerden biri malik olmadığı için TMK m. 194/3’teki şerh yolu gündeme gelmez; ancak koruma yine vardır. Kiracı eş, diğer eşin açık rızası olmadan aile konutunun kira sözleşmesini feshedemez (TMK m. 194/1; TBK m. 349). Sözleşmenin tarafı olmayan eş ise kiralayana yapacağı bildirimle sözleşmenin tarafı olur (TMK m. 194/4).
Bildirimle taraf olan eş, kira borçlarından diğer eşle birlikte müteselsilen sorumlu olur. Buna karşılık kiraya veren de fesih bildirimini ve ödeme süresini kiracıya ve bu eşe ayrı ayrı bildirmek zorundadır (TBK m. 349). Bu nedenle kiracı olmayan eşin bildirimi, tahliye sürecinde kendisinden habersiz işlem yapılmasının önüne geçer.
Bazı kaynaklar kiralık konut için “kira şerhi” koydurmayı önerir. Kira sözleşmesinin tapuya şerhi ayrı bir kurumdur ve aile konutu korumasının kaynağı değildir. Kiraya verenin tahliye yolları ve kiracının hakları için kiracı tahliye davası rehberimize göz atabilirsiniz.
Boşanma Davası Sürerken Aile Konutu Şerhi
Boşanma davası sürerken evlilik devam ettiği için TMK m. 194 koruması da sürer. Malik olmayan eş bu dönemde de aile konutu şerhini tapu müdürlüğünden isteme hakkına sahiptir; kanun bunun için ayrıca bir tedbir kararı aramaz. Koruma, boşanma kararının kesinleşmesiyle sona erer.
Boşanma davası açılınca hâkim, eşlerin barınmasına, geçimine, malların yönetimine ve çocuklara ilişkin geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m. 169). Ayrıca ortak hayat yüzünden kişiliği, ekonomik güvenliği veya ailenin huzuru ciddi biçimde tehlikeye düşen eş ayrı yaşama hakkına sahiptir. Bu hâlde hâkim, konut ve ev eşyasından yararlanmaya ilişkin önlemleri de alır (TMK m. 197).
Dava sürecindeki geçici önlemleri çekişmeli boşanma davası yazımızda anlattık. Şiddet hâlinde eşin konuttan uzaklaştırılması gibi koruma tedbirlerini ise şiddet nedeniyle boşanma davası rehberimizde ele aldık. Boşanmanın diğer mali sonuçları için boşanmada maddi ve manevi tazminat yazımıza bakabilirsiniz.
Eşler ayrı yaşıyorsa ev aile konutu niteliğini korur mu?
Mahkemeler, ayrı yaşamanın aile konutu niteliğini ne zaman ortadan kaldırdığını her dosyada ayrıca değerlendirir. Bu soruda tek bir kural vermek mümkün değildir; sonuç, somut dosyaya ve ilgili Yargıtay kararlarının tam metnine göre değerlendirilmelidir. Ayrı yaşayan eşin, konutun aile konutu niteliğini koruduğunu gösteren delilleri saklaması yararlıdır.
Aile Konutu Şerhinin Kaldırılması
Boşanma kesinleşince konut aile konutu niteliğini kaybeder ve TMK m. 194 koruması kendiliğinden sona erer. Ancak tapudaki kayıt kendiliğinden ortadan kalkmaz. Mahkeme kararına dayanan aile konutu şerhinin kaldırılmasını malik eş dava yoluyla ister ve bu davada hukuki yararı vardır (2. HD, E. 2023/9026).
Yargıtay’ın incelediği dosyada aile konutu şerhi 2012’den beri mahkeme kararıyla tapuda kayıtlıydı; tarafların boşanması ise 2015’te gerçekleşmişti. Erkek şerhin kaldırılmasını istedi. Kadın ise kızıyla birlikte evde oturmaya devam ettiğini ileri sürdü. Mahkeme şerhin kaldırılmasına karar verdi ve Yargıtay bu kararı oybirliğiyle onadı (2. HD, E. 2023/9026, K. 2024/3206, T. 07.05.2024).
Şerhin hangi yolla kaldırılacağını, şerhin nasıl konulduğuna bakarak ve tapu müdürlüğünden bilgi alarak belirlemek gerekir. Anlaşmalı boşanmada eşler konutun akıbetini protokolde düzenler; protokol içeriği için anlaşmalı boşanma davası yazımıza bakabilirsiniz.
Aile konutu şerhi kaç yıl geçerli?
TMK m. 194, şerh için bir geçerlilik süresi öngörmez. Koruma, evlilik ve konutun aile konutu niteliği sürdüğü müddetçe devam eder. Boşanma kesinleşince veya konut başka bir nedenle aile konutu olmaktan çıkınca şerhin dayanağı ortadan kalkar. Kaydın tapudan silinmesi için ise yukarıdaki yollara başvurmak gerekir.
Aile konutu şerhi ile TMK 199 şerhi arasındaki fark
Bazı kaynaklar bu iki şerhi birbirine karıştırır. TMK m. 199, ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilikten doğan mali yükümlülük gerektirdiğinde hâkime bir yetki tanır. Bu yetkiyle hâkim, belirlediği malvarlığı değerleri üzerindeki tasarrufları diğer eşin rızasına bağlar. Taşınmazda tasarruf yetkisini kaldırırsa tapuya şerh verilmesine kendiliğinden karar verir.
Dolayısıyla TMK m. 199 şerhi hâkim kararıyla doğar ve aile konutuyla sınırlı değildir. Aile konutu şerhi ise TMK m. 194/3’e dayanır ve yalnız aile konutuna ilişkindir. Bir dosyada boşanmadan sonra kaldırılan şerh, aslında TMK m. 199 şerhiydi. Yargıtay, hükümde “aile konutu şerhi” yazılmasını maddi hata saydı ve kararı onadı (2. HD, E. 2024/519, K. 2024/951, T. 15.02.2024).
Eşin Ölümü Hâlinde Aile Konutu
Eşlerden birinin ölümüyle evlilik sona erer ve TMK m. 194’ün sağladığı koruma da biter. Sağ kalan eşin konut üzerindeki haklarını ise TMK m. 240 ve m. 652 ayrıca düzenler. İlki mal rejimi tasfiyesine, ikincisi tereke paylaşımına ilişkindir. Bu hükümler boşanmada uygulama alanı bulmaz.
TMK m. 240’a göre sağ kalan eş, katılma alacağına mahsuben konut üzerinde intifa veya oturma hakkı ister. Haklı sebep varsa mülkiyeti de talep eder. TMK m. 652 ise miras payına mahsuben benzer bir imkân tanır. Bu yazı sağ kalan eşin konut haklarını ayrıntılı incelemez; konu ayrı bir rehberin kapsamındadır.
Aile Konutu Şerhinde Sık Yapılan Hatalar
Aile konutu şerhi dosyalarında hataların çoğu birkaç noktada toplanır. Şerhi korumanın şartı zannetmek ve rızayı belgesiz bırakmak bunların başında gelir. Kötüniyeti ispat zorunluluğu varsayarak dava açmamak, harcı eksik yatırmak ve boşanma takvimini gözden kaçırmak da sık karşılaşılan hatalardır. Aşağıdaki liste bu hataları kararlarla özetler.
- “Şerh yoksa koruma da yok” diye düşünmek: Şerh açıklayıcıdır; koruma aile konutu niteliğinden doğar (HGK, E. 2020/302).
- Şerhi hiç koydurmamak: Şerh korumanın şartı olmasa da alıcıları ve alacaklıları baştan uyarır ve uyuşmazlık riskini azaltır.
- Rızayı belgesiz bırakmak: İspat yükü işlemi yapan tarafta olduğu için sözlü rıza alıcı ve alacaklı açısından risklidir.
- Kötüniyet ispatı gerektiğini düşünmek: TMK m. 194 davasında işlemin tarafı olan alıcının iyiniyeti sonucu değiştirmez.
- Boşanma kesinleşmeden sonuç almayı planlamamak: Boşanma kesinleşirse aile konutu davası konusuz kalır (2. HD, E. 2023/2780).
- Dava değerini düşük göstermek: Tapu iptali davası nispi harca tabidir; eksik harç bozma sebebidir (2. HD, E. 2025/7756).
- Şerh istemine ayrıca harç yatırmamak: Harcı yatırılmayan şerh istemi hakkında mahkeme karar vermez (2. HD, E. 2023/676).
- Tedbirin tapuya işlendiğini kontrol etmemek: İşlenmeyen tedbir, evin el değiştirmesini engellemez (AYM, B. No: 2020/23865).
- İcra satışına TMK m. 194 ile itiraz etmek: Bu madde cebri icra yoluyla satışı kapsamaz (HGK, E. 2017/2810).
- Kiralık konutta bildirimde bulunmamak: Kiracı olmayan eş, kiralayana bildirimle sözleşmeye taraf olur (TMK m. 194/4).
- Boşanmadan sonra şerhi kaldırtmamak: Mahkeme kararına dayanan şerh kendiliğinden ortadan kalkmaz; malik eş kaldırma davası açar (2. HD, E. 2023/9026).
Aile Konutu Şerhi: Kurgusal Bir Örnek
Aşağıdaki örnek tamamen kurgusaldır ve gerçek bir dosyayı yansıtmaz. Amaç, aile konutu şerhi bulunmayan bir evde rızasız satış, ispat, harç, tedbir ve boşanma takviminin birlikte nasıl işlediğini göstermektir. Gerçek bir dosyada sonuç, delillere ve mahkemenin değerlendirmesine göre farklılaşır.
On iki yıllık evli Eş A ile Eş B, Eş B adına kayıtlı bir dairede çocuklarıyla birlikte yaşıyor. Tapuda aile konutu şerhi yok. Eşler arasında anlaşmazlık başlayınca Eş B daireyi bir arkadaşına satıyor. Eş A satışı, tapu kaydını sorguladığında öğreniyor.
Eş A, aile mahkemesinde tapu iptali ve Eş B adına tescil davası açıyor. Ayrıca aynı dilekçede aile konutu şerhi istiyor ve iki talep için gereken harçları ayrı ayrı yatırıyor. Mahkemeden ihtiyati tedbir istiyor ve tedbirin tapuya işlendiğini tapu kaydından kontrol ediyor. Delil olarak yerleşim yeri kaydını, abonelikleri, çocukların okul kaydını ve komşu tanıklarını gösteriyor.
Alıcı, tapuda şerh görmediğini ve iyiniyetli olduğunu ileri sürüyor. Bununla birlikte Eş B ile alıcı, Eş A’nın açık rızasını gösteren bir delil sunamıyor. Bu durumda alıcının iyiniyet savunması sonucu değiştirmez; çünkü açık rızayı ispat yükü davalılardadır. Öte yandan eşler arasında boşanma davası da sürüyor. Eş A’nın avukatı, boşanma kesinleşirse tapu iptali davasının konusuz kalacağını dikkate alıyor. Bu yüzden iki dosyanın takvimini birlikte değerlendiriyor ve mal rejimi tasfiyesine ilişkin seçenekleri de hazırlıyor.
Aile konutu şerhi ve tapu iptali hakkında bilgi
Aile konutu şerhi, rızasız satış, ipotek ve şerhin kaldırılması konularında izleyeceğiniz yol tek tip değildir. Tapu kaydı, konutun kullanımı ve boşanma sürecinin aşaması sonucu etkiler. Somut olayınızın değerlendirilmesi için bir avukatla görüşebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Temel kavramlar
Aile konutu şerhi nedir?
Bu şerh, eşlerin birlikte yaşadığı evin tapu kaydına aile konutu olduğunun işlenmesidir. Dayanağı TMK m. 194/3’tür. Şerh, malik eşin bu evle ilgili satış, ipotek gibi işlemlerde diğer eşin açık rızasına muhtaç olduğunu herkese duyurur.
Aile konutu nedir?
Eşlerin ortak yaşamlarını sürdürmek için sürekli olarak seçtikleri ve yaşamlarının merkezi hâline getirdikleri konut, aile konutudur. Yargıtay bu tanımı benimser (2. HD, E. 2025/674). Evin hangi eş adına kayıtlı olduğu bu niteliği değiştirmez.
Aile konutu şerhi konulursa ne olur?
Şerh konulduktan sonra tapu kaydını inceleyen herkes evin aile konutu olduğunu görür. Malik eş evi satmak, bağışlamak veya ipotek ettirmek için diğer eşin açık rızasını almak zorundadır (TMK m. 194/1). Şerh, alıcıları ve alacaklıları baştan uyarır.
Tapuda şerh olmadan da aile konutu koruması var mı?
Evet. Hukuk Genel Kurulu’na göre şerh açıklayıcıdır; sınırlama, konutun aile konutu niteliğinden doğar (HGK, E. 2020/302). Bu nedenle şerh yokken de malik eş, aile konutunu satmak veya ipotek ettirmek için diğer eşin açık rızasını almak zorundadır.
Aile konutu şerhi ile TMK 199 şerhi aynı şey mi?
Hayır. TMK m. 199 şerhi, hâkimin belirlediği malvarlığı değerleri üzerindeki tasarrufları diğer eşin rızasına bağlayan bir karara dayanır ve aile konutuyla sınırlı değildir. Aile konutu şerhi ise TMK m. 194/3’e dayanır ve yalnız aile konutuna ilişkindir (2. HD, E. 2024/519).
Şerh başvurusu
Aile konutu şerhi nasıl konur?
Konutun maliki olmayan eş, şerhin verilmesini tapu müdürlüğünden ister (TMK m. 194/3). Talep karşılanmazsa veya evin aile konutu olup olmadığı tartışmalıysa eş aile mahkemesine başvurur.
Aile konutu şerhini kim koydurur?
Şerhi isteme hakkı, taşınmazın maliki olmayan eşe aittir (TMK m. 194/3). Kanunun amacı, mülkiyeti elinde bulunduran eşin tek taraflı tasarruflarına karşı diğer eşi korumaktır.
Aile konutu şerhi için mahkeme kararı gerekir mi?
Kural olarak gerekmez; malik olmayan eş şerhi tapu müdürlüğünden ister. Örneğin tapu başvurusu sonuç vermezse veya evin aile konutu niteliği tartışmalıysa eş mahkemeye gider. Şerh talebini tapu iptali ya da ipoteğin kaldırılması davasıyla birlikte ileri sürmek de mümkündür.
E-Devlet veya Web Tapu üzerinden aile konutu şerhi koymak mümkün mü?
Kanun yalnızca başvurunun tapu müdürlüğüne yapılacağını söyler. Güncel başvuru kanalını tapu müdürlüğünden veya Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü’nden öğrenmenizi öneririz.
Aile konutu şerhi ücretli mi?
Tapu müdürlüğündeki şerh başvurusunda ücret alınıp alınmadığını başvuru öncesinde tapu müdürlüğünden öğrenmek gerekir. Buna karşılık şerh, dava yoluyla istenirse ayrı ve harca tabi bir istemdir (2. HD, E. 2025/7756).
Aile konutu şerhi için hangi belgeler gerekir?
Uygulamada evlilik bağını ve evin fiilen aile konutu olarak kullanıldığını gösteren belgeleri hazır bulundurmak işinizi kolaylaştırır. Güncel listeyi başvuru öncesinde tapu müdürlüğünden teyit edin.
Boşanma sürecinde şerh talebi
Boşanma davası sürerken aile konutu şerhi istemek mümkün mü?
Evet. Boşanma davası sürerken evlilik devam ettiği için malik olmayan eş, şerhi tapu müdürlüğünden isteme hakkına sahiptir (TMK m. 194/3). Kanun bunun için ayrıca bir tedbir kararı aramaz.
Boşandıktan sonra aile konutu şerhi istemek mümkün mü?
Hayır. Boşanma kesinleşince konut aile konutu niteliğini kaybeder ve TMK m. 194 koruması sona erer (2. HD, E. 2023/2780). Bu nedenle boşanmadan sonra şerh istemenin dayanağı kalmaz.
Hangi ev aile konutudur?
Yazlığa aile konutu şerhi konur mu?
Kural olarak yalnızca belirli dönemlerde kullanılan bir yazlık, süreklilik ve yaşam merkezi unsurlarına uymaz. Ancak aile yaşamını fiilen orada sürdürüyorsa sonuç değişir. Bu nedenle her olayda evin fiilî kullanımına bakmak gerekir.
Evlenmeden önce alınan ev aile konutu olur mu?
Evet. Aile konutu niteliği, evin kimin adına ve ne zaman edinildiğine değil, eşlerin orayı sürekli olarak yaşam merkezi yapmasına bağlıdır. Dolayısıyla eşlerden birinin evlilikten önce aldığı ev de aile konutu olur.
Evin aile konutu olduğunu nasıl ispatlarım?
Davacı eş, fiilî kullanımı gösteren delillere dayanır. Yerleşim yeri kaydı, nüfus kayıt örneği, elektrik, su ve doğalgaz abonelikleri, çocukların okul kaydı ve komşu tanıkları bu delillerin başında gelir.
Eşler ayrı yaşıyorsa ev aile konutu niteliğini korur mu?
Mahkemeler bu soruyu her dosyada ayrıca değerlendirir. Ayrı yaşayan eşin, konutun bu niteliğini koruduğunu gösteren delilleri saklaması yararlıdır.
Aile konutu şerhi kaç yıl geçerli?
TMK m. 194 şerh için bir geçerlilik süresi öngörmez. Koruma, evlilik ve konutun aile konutu niteliği sürdüğü müddetçe devam eder. Boşanma kesinleşince şerhin dayanağı ortadan kalkar.
Muhtarlıktan aile konutu belgesi almak zorunlu mu?
Muhtarlık belgesinin tapu başvurusunda istenip istenmediğini başvuru öncesinde tapu müdürlüğünden öğrenmek gerekir. Bu belge, yerleşim yeri kaydı ve abonelikler gibi, evin fiilen aile konutu olarak kullanıldığını gösteren delillerden biri olarak işe yarar.
Şerhli evin satışı ve eşin rızası
Aile konutu şerhi olan evi satmak mümkün mü?
Evet, ancak malik eşin diğer eşin açık rızasını alması gerekir (TMK m. 194/1). Rıza varsa satış geçerlidir; rıza yoksa satış geçersiz kalır ve diğer eş tapu iptali ve tescil davası açar.
Eşin rızası için noter şart mı?
Kanun rıza için şekil şartı öngörmez. Hukuk Genel Kurulu’na göre rıza sözlü bile olur; ancak açık olmalı ve belirli bir işleme yönelmelidir (HGK, E. 2020/302). Yine de ispat kolaylığı için rızanın yazılı ve tarihli alınması güvenli bir yoldur.
Eşimin satıştan haberdar olması rıza sayılır mı?
Hayır, salt bilgi sahibi olmak açık rıza anlamına gelmez. Hukuk Genel Kurulu, sözlü rıza verildiği savunulan bir dosyada açık rızanın ispatlanamadığını belirterek direnme kararını bozdu (HGK, E. 2020/302).
Rızanın olup olmadığını kim ispat eder?
Açık rızayı ispat yükü, işlemi yapan malik eşe ve işlemin karşı tarafına, yani alıcıya veya alacaklıya aittir (HGK, E. 2020/302). Davacı eşin rızasının olmadığını kanıtlaması gerekmez.
Eşim haklı bir sebep olmadan satışa rıza vermiyorsa ne yapabilirim?
Malik eş, aile mahkemesinden hâkimin müdahalesini isteme hakkına sahiptir (TMK m. 194/2). Bu yol, rızayı sağlayamayan veya haklı bir sebep olmadan kendisine rıza verilmeyen eş için öngörülmüştür.
Eşlerin önceden anlaşarak aile konutu korumasını kaldırması mümkün mü?
Hayır. Hukuk Genel Kurulu’na göre TMK m. 194’teki sınırlama emredicidir; eşler önceden feragat ederek veya aralarında anlaşarak bu korumayı kaldıramaz. Eş, açık rızayı her seferinde belirli bir işlem için verir (HGK, E. 2020/302).
Eş evi habersiz sattıysa: tapu iptali davası
Eşim evi benden habersiz sattı, ne yapabilirim?
Aile mahkemesinde tapu iptali ve tescil davası açma hakkına sahipsiniz. Dava, satışın açık rızanız olmadan yapıldığı için geçersiz olduğuna dayanır ve evin yeniden malik eş adına tescilini amaçlar. Aynı dilekçede, ayrıca harç yatırarak aile konutu şerhi de istersiniz.
Tapuda şerh yokken eşin sattığı evi geri almak mümkün mü?
Evet. Şerh açıklayıcı olduğu için rızasız satış şerh yokken de geçersizdir. Yargıtay, şerh olmadığı gerekçesiyle davayı reddeden bölge adliye mahkemesi kararını bozdu ve alıcı adına tescilin yolsuz olduğunu belirtti (2. HD, E. 2025/674).
Evi alan kişi iyiniyetli olduğunu söylerse ne olur?
TMK m. 194’e dayanan davada işlemin tarafı olan alıcının iyiniyeti sonucu değiştirmez (HGK, E. 2020/302). Alıcının tapuda şerh görmemesi veya satıcının evli olduğunu bilmemesi, rızasız satışı geçerli hâle getirmez.
Evi alan kişi başkasına satarsa ne olur?
İlk alıcı adına tescil yolsuzdur; ancak bu tescile güvenerek sonradan hak kazanan kişi bakımından TMK m. 1023 gündeme gelir (2. HD, E. 2025/674). Bu kişi yolsuz tescili biliyor veya bilmesi gerekiyorsa tescile dayanamaz (TMK m. 1024).
Aile konutu tapu iptali davasında görevli mahkeme hangisi?
Aile mahkemesi görevlidir. Yargıtay, aile konutuna ilişkin davalarda aile mahkemelerinin görevli olduğunu belirtir (2. HD, E. 2025/674). Aile hukukundan doğan dava ve işler 4787 sayılı Kanun’un 4. maddesine göre aile mahkemesinin görev alanındadır.
Tapu iptali davasında ev kime döner?
Davacı eş, tapunun iptalini ve evin yeniden malik eş adına tescilini ister. Dava, davacı eşe mülkiyet kazandırmayı değil, geçersiz satıştan önceki durumu geri getirmeyi amaçlar.
Harç, süre, tedbir ve boşanmanın etkisi
Aile konutu tapu iptali davasında harç ne kadar?
Tapu iptali ve tescil davası nispi harca tabidir; harç taşınmazın değeri üzerinden hesaplanır (2. HD, E. 2025/7756). Oranlar her yıl güncellendiğinden dava tarihindeki tarifeye bakmak gerekir. Şerh istemi ise ayrıca harca tabidir.
Dava değerini düşük gösterirsem ne olur?
Mahkeme taşınmazın dava tarihindeki değerini keşifle belirler ve eksik harcı tamamlatmadan esasa giremez. Yargıtay, yalnız maktu harç yatırılan bir dosyada bu nedenle kararı usulden bozdu (2. HD, E. 2025/7756, K. 2026/865).
Aile konutu tapu iptali davasını ne zamana kadar açmalıyım?
Bu dava için bir zamanaşımı süresi tespitini bu yazıda yapmadık. Ancak dava, boşanma kesinleşmeden sonuçlanmalıdır; çünkü boşanma kesinleşince TMK m. 194 koruması sona erer ve derdest dava konusuz kalır (2. HD, E. 2023/2780).
Boşanma kesinleşirse tapu iptali davası ne olur?
Dava konusuz kalır ve mahkeme esas hakkında karar vermez. Yargıtay, istinaf aşamasında boşanmanın kesinleştiği bir dosyada bu sonucu oybirliğiyle onadı (2. HD, E. 2023/2780, K. 2024/1627). Devredilen konutun değeri mal rejiminin tasfiyesinde ayrıca gündeme gelir.
Dava sırasında evin yeniden satılmasını nasıl önlerim?
Dava ile birlikte mahkemeden ihtiyati tedbir istersiniz ve tedbir kararının tapuya işlendiğini güncel tapu kaydından kontrol edersiniz. Tapuya işlenmeyen tedbir, evin el değiştirmesini engellemez.
Tedbir kararı tapuya işlenmezse kim sorumlu olur?
Tapu sicilinin tutulmasından doğan zararlardan Devlet sorumludur (TMK m. 1007). Anayasa Mahkemesi, tedbirin tapuya işlenmemesinden doğan zarar için Hazine aleyhine adli yargıda tazminat davası açılabileceğini hatırlattı (AYM, B. No: 2020/23865, 04.03.2026).
Anayasa Mahkemesinin 2026 tarihli aile konutu kararı ne diyor?
Mahkeme, tedbiri tapuya işlenmeyen ve ihalede satılan aile konutuna ilişkin başvuruyu, başvuru yolları tüketilmediği için kabul edilemez buldu. Mahkeme, TMK m. 1007 tazminat yolunu ve TBK m. 146’ya göre 10 yıllık zamanaşımını aktardı; ayrıca davanın yolsuz tescile dayalı tapu iptali davası olarak sürdürülebileceğini belirtti.
İpotek, kredi ve icra
Aile konutu şerhi olan eve ipotek koymak mümkün mü?
Evet, ancak diğer eşin açık rızasıyla. İpotek, TMK m. 194 anlamında konut üzerindeki hakların sınırlanmasıdır. Rıza varsa ipotek geçerlidir; rıza yoksa eş ipoteğin kaldırılmasını ister.
Eşimin rızam olmadan evimize ipotek koydurması geçerli mi?
Hayır. Hukuk Genel Kurulu, eşin açık rızası alınmadan şerhsiz aile konutuna kurulan ipoteğin kaldırılmasına ilişkin direnme kararını onadı (HGK, E. 2013/2306, K. 2015/1356). Kredinin aile bireyleri için kullanılması sonucu değiştirmedi.
Banka veya kooperatif “tapuda şerh yoktu” derse ipotek kalkar mı?
Evet, Yargıtay bu savunmayı kabul etmedi. Daire, tarım kredi kooperatifi lehine kurulan ipoteğin kaldırılmasına ilişkin kararı onadı (2. HD, E. 2023/676). Benzer bir kooperatif ipoteği dosyasında da Daire, ipoteğin kaldırılmasını oybirliğiyle onadı (2. HD, E. 2023/3910).
Aile konutu şerhi varken kredi kullanmak mümkün mü?
Evet. Kanun ipoteği yasaklamaz; yalnızca diğer eşin açık rızasını arar. Eş açık rıza verirse malik eş aile konutunu teminat göstererek kredi kullanma imkânına sahiptir.
Aile konutu şerhi evi icradan korur mu?
Hayır. TMK m. 194 malik eşin iradi tasarruflarını kapsar; cebri icra yoluyla satışı kapsamaz. Hukuk Genel Kurulu, akdi borç nedeniyle icradan satılan aile konutu için açılan tapu iptali davasında direnme kararını bozdu (HGK, E. 2017/2810).
Aile konutuna haciz konur mu?
Şerh tek başına haczi engellemez. Ayrı bir kural olarak İİK m. 82/1-12, borçlunun haline münasip evinin haczedilemeyeceğini düzenler. Bu kural şerhe bağlı değildir ve kendi şartlarıyla uygulanır.
Kiralık konut ve aile konutu şerhinin kaldırılması
Kiralık evde aile konutu koruması var mı?
Evet. Kiracı eş, diğer eşin açık rızası olmadan aile konutunun kira sözleşmesini feshedemez (TMK m. 194/1; TBK m. 349). Sözleşmenin tarafı olmayan eş ise kiralayana bildirimle sözleşmenin tarafı olur (TMK m. 194/4).
Ev sahibi tahliye bildirimini eşlere ayrı ayrı yapmak zorunda mı?
Bildirimle sözleşmeye taraf olan eş bakımından evet. Kiraya veren, fesih bildirimini ve ödeme süresini kiracıya ve bu eşe ayrı ayrı bildirmek zorundadır (TBK m. 349).
Aile konutu şerhini kaldırmak için ne yapmalı?
Mahkeme kararına dayanan şerhin kaldırılmasını malik eş dava yoluyla ister ve bu davada hukuki yararı vardır (2. HD, E. 2023/9026). Şerhin, kesinleşmiş boşanma kararının sunulmasıyla dava açılmadan silinip silinemeyeceğini tapu müdürlüğünden öğrenmek gerekir.
Aile konutu şerhi boşanmayla kendiliğinden kalkar mı?
Koruma kalkar, ancak kayıt kendiliğinden ortadan kalkmaz. Boşanma kesinleşince TMK m. 194 koruması sona erer; ancak mahkeme kararına dayanan şerh için Yargıtay, kaldırma davası açan eşin hukuki yararını kabul etti (2. HD, E. 2023/9026, K. 2024/3206).
Boşanmadan sonra eski eşim evde oturuyorsa şerhi kaldırmak mümkün mü?
Evet. Yargıtay’ın incelediği dosyada kadın, boşanmadan sonra kızıyla birlikte evde oturmaya devam ettiğini ileri sürdü. Mahkeme yine de şerhin kaldırılmasına karar verdi ve Yargıtay bu kararı onadı (2. HD, E. 2023/9026).
Eşin ölümü hâlinde aile konutu ne olur?
Ölümle evlilik sona erer ve TMK m. 194 koruması biter. Sağ kalan eşin birlikte yaşanan konut üzerindeki haklarını TMK m. 240 ve m. 652 ayrıca düzenler; bu hükümler boşanmada uygulama alanı bulmaz.
Kaynakça
Mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 169, 194, 197, 199, 240, 652, 705, 1007, 1023, 1024. mevzuat.gov.tr
- 6518 sayılı Kanun, m. 44 (TMK m. 194/3’e “tapu müdürlüğünden” ibaresinin eklenmesi, 6/2/2014).
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 146, 349. mevzuat.gov.tr
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, m. 82. mevzuat.gov.tr
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun, m. 4.
- 492 sayılı Harçlar Kanunu (nispi harç).
Yargı kararları
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2020/302, K. 2022/1513, T. 15.11.2022.
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/2810, K. 2017/1721, T. 13.12.2017.
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2013/2306, K. 2015/1356, T. 15.05.2015.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2025/7756, K. 2026/865, T. 02.02.2026.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2025/674, K. 2025/1154, T. 10.02.2025.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/3910, K. 2024/3014, T. 30.04.2024.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/9026, K. 2024/3206, T. 07.05.2024.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/2780, K. 2024/1627, T. 11.03.2024.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/519, K. 2024/951, T. 15.02.2024.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/676, K. 2023/718, T. 23.02.2023.
- Anayasa Mahkemesi, Bireysel Başvuru, B. No: 2020/23865, Karar Tarihi 04.03.2026 (Birinci Bölüm).
Bu makale genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayın özellikleri, yürürlükteki mevzuat ve güncel yargı kararları değerlendirmeyi değiştirebilir. Metin tek başına hukuki danışmanlık veya somut olaya özgü hukuki görüş yerine geçmez.
