İtirazın İptali Davası 2026: Süre, Arabuluculuk ve İnkâr Tazminatı

İtirazın iptali davası, ilamsız icra takibinde borçlunun ödeme emrine itiraz etmesiyle duran takibi yeniden işletmek için alacaklının genel mahkemede açtığı davadır. Alacaklı bu davayı itirazın kendisine tebliğinden itibaren bir yıl içinde açar ve alacağını genel hükümlere göre ispatlar. Kazanırsa itiraz ortadan kalkar, takip kaldığı yerden devam eder ve şartları varsa borçlu icra inkâr tazminatı öder. Borçlunun itirazı nasıl yapacağını ödeme emrine itiraz yazımızda anlattık; bu rehber ise itirazdan sonra alacaklının izleyeceği dava yolunu ele alıyor.

İtirazın İptali Davası Nedir?

İtirazın iptali davası, ilamsız takibe yapılan itirazın haksız olduğunu ileri süren alacaklının, alacağın varlığını genel mahkemede ispatlayarak itirazı ortadan kaldırmasını sağlayan davadır. İcra ve İflas Kanunu m. 67 bu davayı düzenler. Mahkeme alacaklıyı haklı bulursa itirazın iptaline ve takibin devamına karar verir.

İlamsız takipte alacaklı, elinde mahkeme kararı olmadan icra dairesine başvurur ve icra dairesi borçluya ödeme emri gönderir. Borçlu süresinde itiraz ederse takip durur (İİK m. 66). Bu noktada alacaklının önünde iki yargısal yol vardır. Birincisi, belgesi elverişliyse icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını istemektir. İkincisi ise genel mahkemede itirazın iptali davası açmaktır. İkinci yol her tür alacak için kullanılabilen, tam yargılamalı ve geniş delil imkânı tanıyan yoldur.

Yargıtay, itirazın iptali davasını takibe sıkı sıkıya bağlı bir dava olarak görür. Bu nedenle mahkeme uyuşmazlığı takip talebinin çerçevesinde çözer. Örneğin alacaklı takip talebinde yasal faiz istemişse davada ticari avans faizine geçemez (Yargıtay 19. HD, E. 2014/20021, K. 2015/7868).

İtirazın iptali davasının şartları

• İlamsız takip: Alacaklı ilamsız icra takibi başlatmış olmalıdır.
• Süresinde itiraz: Borçlu ödeme emrine itiraz etmiş ve takip durmuş olmalıdır (İİK m. 66).
• Bir yıllık süre: Dava, itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır.
• Arabuluculuk: Alacak türü gerektiriyorsa önce arabulucuya başvurulmalıdır.
• Alacağın varlığı: Alacaklı alacağını genel hükümlere göre ispatlamalıdır.

İtirazın iptali davasında davacı ve davalı kimdir?

Davayı takip alacaklısı açar; davalı ise ödeme emrine itiraz eden borçludur. Alacaklı alacağı takipten sonra başkasına devretmişse, alacağı devralan kişi de davayı açma imkânına sahiptir. Nitekim Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun incelediği bir olayda davayı alacağı temlik alan kişi açmıştı (HGK, E. 2020/357, K. 2020/794). Birden fazla borçlu varsa alacaklı, itiraz eden borçlulara karşı davayı yöneltir.

İtirazın iptali davası ile ödeme emrine itiraz arasındaki ilişki

Ödeme emrine itiraz borçlunun icra dairesine yaptığı bir beyandır ve takibi durdurur. Buna karşılık itirazın iptali davası, bu durmaya karşı alacaklının başvurduğu yargısal yoldur. İki kavram birbirini izler: önce itiraz gelir, sonra dava. Borçlunun itiraz süresi, itirazın biçimi ve gecikmiş itiraz gibi konular davanın değil ödeme emrine itirazın konusudur.

İtirazın İptali Davası Süresi: Bir Yıl Ne Zaman Başlar?

Alacaklı itirazın iptali davasını, itirazın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren bir yıl içinde açar (İİK m. 67/1). Yargıtay bu süreyi hak düşürücü süre sayar; mahkeme süreyi taraflar ileri sürmese de kendiliğinden inceler. Süre, itirazın alacaklıya veya varsa vekiline Tebligat Kanunu’na uygun tebliğiyle başlar.

Süre hangi tarihten başlar?

Kanun başlangıç olarak itirazın tebliğini esas alır. İcra dairesi itirazı alacaklının avansından karşılayarak muhtırayla alacaklıya bildirir (İİK m. 62). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, itirazın alacaklıya hiç tebliğ edilmediği bir dosyada alacaklının itirazı dosya işlemlerinden öğrenmiş olmasını yeterli görmedi. Kurul, tebliğ yoksa sürenin başlamayacağına karar verdi (HGK, E. 2020/357, K. 2020/794, T. 20.10.2020).

Öte yandan alacaklı tebliği beklemek zorunda değildir. İtiraz kendisine tebliğ edilmeden de dava açma hakkına sahiptir. Ayrıca Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, itiraz tebliğ edilmeden icra mahkemesine itirazın kaldırılması için başvuran alacaklının, başvuru tarihinde itirazı tam olarak öğrendiğini ve sürenin bu tarihte başladığını kabul etmesinin Dairenin yerleşik içtihadı olduğunu belirtti.

Arabuluculuk anlaşamama tutanağı süreyi başlatır mı?

Hayır. Bölge adliye mahkemesi daireleri bu soruda farklı kararlar veriyordu. Bir daire, itiraz tebliğ edilmemiş olsa bile alacaklının arabuluculuğa başvurarak itirazı öğrendiğini ve bir yılın anlaşamama tutanağıyla başladığını kabul ediyordu. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi bu uyuşmazlığı giderdi. Daireye göre hak düşürücü sürenin başlangıcını genişletici yorumla alacaklı aleyhine belirlemek doğru değildir; süre yalnızca itirazın davacı alacaklıya tebliğiyle başlar (Yargıtay 11. HD, E. 2024/3074, K. 2024/6421, T. 16.09.2024).

Arabuluculuk süreci bir yıllık süreyi durdurur mu?

Evet. Dava şartı arabuluculukta, arabuluculuk bürosuna başvurulduğu tarihten son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (6325 sayılı Kanun m. 18/A-15). Bu nedenle itiraz tebliğ edilmişse bir yıl işlemeye başlar; ancak süre arabuluculukta geçen günlerde durur. Dolayısıyla alacaklının hesabı yaparken itirazın tebliğ tarihini, arabuluculuk başvuru tarihini ve son tutanak tarihini ayrı ayrı not etmesi gerekir. Süre hesabında yardımcı olması için hukuki süre hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz; ancak sonucu dosyadaki tebliğ belgesiyle mutlaka karşılaştırın.

Bir yıllık süre zamanaşımı mıdır?

Değildir. Bir yıl, itirazın iptali davasını açma hakkına ilişkin hak düşürücü süredir. Alacağın kendi zamanaşımı ise ayrı bir konudur ve alacağın türüne göre başka kurallara bağlıdır. Bu nedenle bir yıl içinde açılan bir davada borçlu, ayrıca alacağın zamanaşımına uğradığı savunmasını ileri sürme hakkına sahiptir.

İtirazın İptali Davası Süresinde Açılmazsa Ne Olur?

Bir yıl geçerse alacaklı itirazın iptali davası açma ve icra inkâr tazminatı isteme imkânını kaybeder. Ancak alacak hakkı tümüyle ortadan kalkmaz; kanun, süreyi geçiren alacaklının genel hükümlere göre alacak davası açma hakkını saklı tutar (İİK m. 67). Bu davada alınan karar ise eski takibi canlandırmaz.

Hukuk Genel Kurulu bu sonucu açıkça belirtti. Kurula göre bir yıl içinde dava açılmazsa ilamsız takip yürüyemez hâle gelir. Alacaklı genel hükümlere göre açtığı davada alacağını ispatlarsa bir ilam elde eder; fakat bu ilamla eski takibe devam etme imkânı yoktur. Ayrıca Kurul, icra inkâr tazminatının yalnız süresinde açılan itirazın iptali davasında mümkün olduğunu vurguladı (HGK, E. 2020/357, K. 2020/794). Bu nedenle süre kaçırılırsa alacaklı hem yeni bir dava yürütür hem de tazminat imkânını yitirir.

İtirazın İptali Davasında Arabuluculuk Zorunlu mu?

Uyuşmazlığın türüne bağlıdır. Ticari alacaklarda, işçi ve işveren alacaklarında, kira ilişkisinden doğan alacaklarda ve tüketici mahkemesinin görevine giren uyuşmazlıklarda itirazın iptali davası açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Bu alanların dışında kalan alacaklarda dava şartı arabuluculuk yoktur; taraflar ise isterse ihtiyari olarak arabuluculuğa gider.

Ticari alacaklarda arabuluculuk

Türk Ticaret Kanunu m. 5/A, konusu bir miktar para olan ticari alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında arabulucuya başvurmayı dava şartı yapar. 7445 sayılı Kanun, “itirazın iptali” ibaresini maddeye ekledi. Arabulucu başvuruyu altı hafta içinde sonuçlandırır. Zorunlu hâllerde arabulucu bu süreyi en fazla iki hafta uzatır.

İşçilik alacaklarında arabuluculuk

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/1, kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ya da işveren alacağı ve tazminatı için arabuluculuğu dava şartı sayar. Aynı fıkraya eklenen cümle, bu alacaklarla ilgili itirazın iptali davalarını da kapsama alır. Örneğin kıdem tazminatı için başlatılan takibe itiraz edilirse işçi, itirazın iptali davasından önce arabulucuya başvurur. Arabulucu başvuruyu üç hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hâllerde süre en fazla bir hafta uzar.

Kira alacaklarında arabuluculuk

6325 sayılı Kanun m. 18/B, kiralanan taşınmazların ilamsız icra yoluyla tahliyesine ilişkin hükümler hariç olmak üzere kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda arabuluculuğu dava şartı yapar. Kanunun lafzına göre kira alacağı için yapılan takibe itiraz edilmesi üzerine açılacak itirazın iptali davası da kural olarak bu kapsama girer. Kira takibinin tahliye boyutunu kiracı tahliye davası yazımızda ayrıca anlattık.

Tüketici uyuşmazlıklarında arabuluculuk

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 73/A, tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda arabuluculuğu dava şartı sayar. Ancak tüketici hakem heyetinin görevi kapsamındaki uyuşmazlıklar, hakem heyeti kararlarına itirazlar ve taşınmazın aynından doğan tüketici uyuşmazlıkları gibi bazı durumlar bu kuralın dışındadır. Hakem heyetinin parasal sınırlarını başvuru tarihinde yürürlükte olan düzenlemeden kontrol etmek gerekir.

Arabulucuya gitmeden dava açılırsa ne olur?

Dava şartı arabuluculukta davacı, anlaşamama son tutanağının aslını veya arabulucunun onayladığı örneğini dava dilekçesine ekler. Tutanağı eklemezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir; süre içinde sunmazsa davayı usulden reddeder. Arabulucuya hiç başvurmadan dava açtığı anlaşılırsa mahkeme davayı dava şartı yokluğundan doğrudan usulden reddeder (6325 sayılı Kanun m. 18/A-2). Bu durumda bir yıllık süre işlemeye devam ettiği için ret kararı alacaklıya ciddi zaman kaybettirir. Genel süreç için zorunlu arabuluculuk ve arabuluculuk başvurusu yazılarımıza bakabilirsiniz.

Arabuluculuk aşamasında arabulucu taraflardan hiçbirinin temsilcisi değildir. Tarafsız kalır ve görüşmelerin gizliliğini korur. Taraflar anlaşırsa uyuşmazlık dava açılmadan sona erer; anlaşamazlarsa son tutanak dava yolunu açar.

İtirazın İptali Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

İtirazın iptali davasına icra mahkemesi bakmaz; davaya genel mahkeme bakar. Görevli mahkemeyi takip konusu alacağın niteliği belirler. Kanunda özel bir yetki kuralı olmadığından yetkili mahkemeyi de Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun genel kuralları belirler. Bu nedenle aynı icra dairesinden çıkan iki takip, farklı mahkemelerde davaya dönüşebilir.

İtirazın iptali davasında görevli mahkeme hangisidir?

• Asliye hukuk mahkemesi: Malvarlığına ilişkin davalarda, aksine düzenleme yoksa genel görevli mahkemedir (HMK m. 2).
• Asliye ticaret mahkemesi: Alacak ticari dava niteliğindeyse (TTK m. 4) görevli mahkemedir.
• Sulh hukuk mahkemesi: Kira ilişkisinden doğan alacak davaları dâhil kira uyuşmazlıklarına değere bakılmaksızın bakar (HMK m. 4/1-a).
• İş mahkemesi: İşçi ve işveren alacaklarına ilişkin itirazın iptali davalarına bakar.
• Tüketici mahkemesi: Tüketici işleminden doğan alacaklarda görevlidir.

İtirazın iptali davasında yetkili mahkeme ve yetki itirazı

İcra ve İflas Kanunu m. 67 itirazın iptali davası için özel bir yetki kuralı koymaz. Bu nedenle davalı borçlunun yerleşim yeri mahkemesi genel yetkili mahkemedir (HMK m. 6). Alacak bir sözleşmeden doğuyorsa alacaklı, davayı sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de açma hakkına sahiptir (HMK m. 10). Buna karşılık İİK m. 72’deki “takibi yapan icra dairesinin bulunduğu yer” kuralı menfi tespit ve istirdat davaları içindir; itirazın iptali davasına doğrudan uygulanmaz.

Davalı yetkiye itiraz edecekse bunu cevap dilekçesinde yapar ve yetkili gördüğü mahkemeyi de bildirir. Yetkili mahkemeyi göstermeyen yetki itirazını mahkeme dikkate almaz. Süresinde itiraz gelmezse davanın açıldığı mahkeme yetkili hâle gelir (HMK m. 19/2 ve 19/4, m. 117/1). Takip aşamasında icra dairesinin yetkisine itiraz ise ayrı bir konudur; borçlu bunu ödeme emrine itirazla birlikte yapar.

İtirazın İptali Davası Dilekçesi, Belgeler ve Harç

Alacaklı, dava dilekçesinde takip dosyasını, itiraz edilen miktarı, alacağın dayanağını ve talep sonuçlarını açıkça gösterir. Dilekçeye takip belgelerini, alacağı ispatlayacak delilleri ve arabuluculuk gerekiyorsa son tutanağı ekler. Davacı harcı peşin yatırır. Ayrıca icra inkâr tazminatı isteyen alacaklı bu talebi dilekçede açıkça yazar.

Dilekçede bulunması gereken talepler

• İcra dairesi, takip dosya numarası, takip tarihi ve takip talebindeki miktarlar.
• Borçlunun itirazının içeriği ve itiraz edilen kısım.
• Alacağın dayanağı olan sözleşme, fatura veya diğer hukuki ilişki.
• İtirazın iptali ve takibin itiraz edilen miktar üzerinden devamı talebi.
• Takip talebindeki faiz türüne uygun faiz talebi.
• İcra inkâr tazminatı talebi.
• Dava şartı arabuluculuk varsa son tutanak.

İtirazın iptali davasında harç ve dava değeri

Para alacağına ilişkin itirazın iptali davası nispi harca tabidir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, harca tabi davalarda başvurma harcı ile nispi karar ve ilam harcının dörtte birinin peşin alındığını hatırlattı. Daire, eksik harç tamamlanmazsa dosyanın işlemden kaldırılacağını da vurguladı (E. 2021/5111, K. 2021/10829). Dava değerini kural olarak takip talebinde istenen ve itiraz edilen miktar belirler. Harç oranları her yıl yenilenen tarifeye bağlı olduğundan güncel tutarı dava tarihinde adliyeden öğrenmek gerekir.

Avukatla dava açmak zorunlu mu?

Değildir. Dava açma ehliyetine sahip herkes itirazın iptali davasını kendisi açar ve takip eder. Bununla birlikte süre hesabı, arabuluculuk şartı, görevli mahkeme ve takibe bağlılık gibi konular usulden ret riskini artırır. Bu nedenle özellikle yüksek tutarlı ve belgeleri karışık dosyalarda hukuki destek almak yararlı olur.

İtirazın İptali Davasında İspat Yükü ve Deliller

İtirazın iptali davasında ispat yükü kural olarak alacaklıdadır. Kanun, alacaklının alacağının varlığını genel hükümler dairesinde ispat etmesini arar (İİK m. 67/1). Borçlu ise ödeme, ibra veya takas gibi borcu sona erdiren bir olguya dayanıyorsa bu olguyu kendisi ispatlar (HMK m. 190/1).

Genel hükümlere göre ispat, itirazın kaldırılmasından farklı olarak her türlü delile açıktır. Taraflar sözleşmeye, faturaya, ticari defterlere, banka kayıtlarına, yazışmalara ve bilirkişi incelemesine dayanma hakkına sahiptir. Tanık delilinin kullanılabilirliği ise genel ispat kurallarına bağlıdır. Örneğin cari hesap alacağında taraflar ticari defterlere ve faturalara dayanır; mahkeme gerekirse bilirkişi incelemesi yaptırır.

İtirazın iptali davası için gereken belgeler

• İcra dosyasının tamamı: takip talebi, ödeme emri, itiraz dilekçesi ve itirazın tebliğ belgesi.
• Sözleşme, fatura, irsaliye, cari hesap ekstresi ve ticari defter kayıtları.
• Ödeme talebini gösteren ihtarname veya yazışmalar.
• Kira alacağında kira sözleşmesi ve ödeme kayıtları.
• Dava şartı arabuluculuk varsa son tutanak.

Takibe Bağlılık: Miktar, Faiz ve Kısmi İtiraz

Mahkeme itirazın iptali davasını takip talebinin sınırları içinde inceler. Alacaklı davada takip talebinden fazla bir miktar ya da takipte istemediği bir faiz türü isteyemez. Mahkeme de talep sonuçlarıyla bağlıdır (HMK m. 26/1). Bu nedenle takip talebini hazırlarken yapılan bir eksiklik, davada sonradan giderilemez.

Faiz talebi takip talebine uygun olmalı

Yargıtay 19. Hukuk Dairesinin incelediği bir dosyada alacaklı takip talebinde asıl alacağa yasal faiz istemişti. Davada ise ticari avans faizi talep etti ve ilk derece mahkemesi takibin avans faiziyle devamına karar verdi. Daire, itirazın iptali davasının takibe sıkı sıkıya bağlı olduğunu belirterek kararı taleple bağlılık ilkesine aykırı buldu ve bozdu (E. 2014/20021, K. 2015/7868, T. 28.05.2015). Bu kararın kapatılan bir daireye ait olduğunu ve 2015 tarihli olduğunu da not etmek gerekir; ancak ilke HMK m. 26 ile örtüşür.

Faiz yalnızca miktar açısından değil başlangıç tarihi açısından da önem taşır. Örneğin Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, kira bedellerinin sözleşmede ödeme günü belirlenmemişse ilgili ayın sonunda muaccel olacağını ve işlemiş faizin buna göre hesaplanması gerektiğini belirtti (E. 2021/5111, K. 2021/10829).

Kısmi itirazda dava neyi kapsar?

Borçlu borcun yalnız bir kısmına itiraz edebilir. Bu durumda itiraz edilen kısmın miktarını açıkça göstermesi gerekir; göstermezse itiraz edilmemiş sayılır (İİK m. 62). Kısmi itirazda takip, kabul edilen miktar için devam eder (İİK m. 66). Dolayısıyla alacaklının itirazın iptali davası yalnız itiraz edilen kısmı konu alır. Mahkeme davayı kısmen kabul ederse takip, kabul edilen miktar üzerinden devam eder.

İcra İnkâr Tazminatı: Oran ve Şartlar

İcra inkâr tazminatı, borçlunun haksız itirazıyla alacağın tahsilini geciktirmesine karşı alacaklı lehine verilen tazminattır. Mahkeme, borçlunun itirazını haksız bulursa ve alacaklı talep ederse borçluyu hükmolunan meblağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere uygun bir tazminata mahkûm eder (İİK m. 67/2). Tazminat için alacağın likit olması da gerekir.

İcra inkâr tazminatının şartları

Likit alacak ne demektir?

Yargıtay 3. Hukuk Dairesine göre alacağın likit sayılması için ya gerçek miktarı belli ve sabit olmalı ya da borçlu, bütün unsurları bildiği veya bilmesi gerektiği için tek başına ne kadar borçlu olduğunu tespit edebilmelidir. Daire, hak tartışmalıysa inkâr tazminatına hükmedilemeyeceğini de belirtti. Ancak alacak likitse, dava kısmen kabul edildiğinde bile kabul edilen kısım için tazminata hükmedilmesi gerektiğini vurguladı (E. 2021/5111, K. 2021/10829, T. 03.11.2021).

Aynı kararda kira bedeli sözleşmeyle belirli miktarda malzeme olarak kararlaştırılmıştı. Daire, alacağın belirlenebilir olduğunu ve miktarın tespitinin yargılamayı gerektirmediğini kabul etti. Bu nedenle inkâr tazminatını reddeden kararı bozdu. Buna karşılık alacağın varlığı veya miktarı ancak yargılamayla ortaya çıkıyorsa, Dairenin ölçütüne göre hak tartışmalı hâle gelir ve inkâr tazminatı gündeme gelmez. Mahkeme bu değerlendirmeyi her dosyada ayrı yapar.

İcra inkâr tazminatı yüzde kaç?

Kanun bir üst sınır değil alt sınır koyar: tazminat hükmolunan meblağın yüzde yirmisinden aşağı olamaz. Mahkeme miktarı tarafların durumuna ve davanın niteliğine göre belirler. Nitekim 6352 sayılı Kanun 2012 yılında oranı yüzde kırktan yüzde yirmiye indirdi. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 2008 tarihli bir takipte tazminatın %40 üzerinden hesaplanması gerektiğini belirtti; bu nedenle eski takiplerde takip tarihine dikkat etmek gerekir. Ayrıca kanun, tazminatın tespitinde takip talebinin veya davadaki talebin esas alınacağını düzenler (İİK m. 67, 6352 sayılı Kanunla eklenen fıkra).

Hesaplama örneği (kurgusal)

Alacaklı, takip talebinde 100.000 TL asıl alacak ister ve borçlu borcun tamamına itiraz eder. Mahkeme yargılama sonunda 80.000 TL için itirazın iptaline karar verir ve alacağın likit olduğunu kabul eder. Bu durumda inkâr tazminatı, kabul edilen 80.000 TL üzerinden ve yüzde yirmiden aşağı olmamak üzere belirlenir. Alt sınırla hesaplandığında tazminat 16.000 TL olur. Reddedilen 20.000 TL için ise borçlu ancak alacaklının kötü niyetini ispatlarsa kötü niyet tazminatı ister.

Kötü Niyet Tazminatı: Borçlunun Hakkı

Dava reddedilirse ve alacaklının takibi haksız ve kötü niyetli görülürse borçlu, talep etmesi şartıyla, reddedilen miktarın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere kötü niyet tazminatı alır (İİK m. 67/2). Bu tazminat için takibin yalnızca haksız olması yetmez; alacaklının kötü niyetinin de ispatlanması gerekir.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi bir kira alacağı dosyasında bu ayrımı açıkça yaptı. Mahkeme davayı kısmen kabul etmiş ve reddedilen kısım için borçlu lehine kötü niyet tazminatına hükmetmişti. Daire, alacağın kısmen haklı çıkmamasının tek başına kötü niyet göstermediğini belirtti ve kötü niyet tazminatını hükümden çıkardı (E. 2017/9148, K. 2019/5965, T. 01.07.2019). Bu nedenle kötü niyet tazminatı isteyen borçlu, alacaklının borcun olmadığını bildiği hâlde takibe giriştiğini gösteren somut delillere ihtiyaç duyar.

İtirazın İptali Davası ile İtirazın Kaldırılması Arasındaki Fark

Belirli nitelikte belgeye dayanan alacaklı için itirazın kaldırılması, icra mahkemesinde başvurulan hızlı ve belgeye dayalı yoldur. Buna karşılık itirazın iptali davası genel mahkemede, her tür alacak için, tam yargılamayla görülen davadır. Kaldırma için süre altı ay, iptal davası için bir yıldır.

Takip, imzası ikrar edilmiş veya noterce onaylanmış bir borç ikrarına ya da resmî dairelerin usulüne göre verdiği bir belgeye dayanıyorsa alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını ister. Bu süre içinde kaldırma istemezse kanun yeniden ilamsız takip yapılmasına izin vermez (İİK m. 68/1). Borçlu itirazını haklı gösterecek bir belge sunamazsa icra mahkemesi itirazı kaldırır. Bununla birlikte uyuşmazlık tanık veya bilirkişi gibi geniş bir incelemeyi gerektiriyorsa genel mahkemedeki itirazın iptali davası daha uygun yoldur.

İtirazın İptali Davası ve Menfi Tespit Davası

Menfi tespit davası, borçlunun borçlu olmadığının tespiti için açtığı davadır. İtirazın iptali davası ise alacaklının alacağın varlığını ispat için açtığı davadır. İki dava aynı borç ilişkisine farklı yönlerden bakar. Borçlu menfi tespit davasını takipten önce veya takip sırasında açma hakkına sahiptir (İİK m. 72).

Takipten önce açılan menfi tespit davasında mahkeme, alacağın yüzde on beşinden aşağı olmamak üzere teminat karşılığında takibin durdurulmasına tedbir kararı verebilir. Takipten sonra açılan davada ise tedbirle takip durdurulamaz; borçlu ancak teminat göstererek icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesini ister (İİK m. 72). Bu yüzden ödeme emrine süresinde itiraz etmek, borçlu açısından takibi durdurmanın en doğrudan yoludur.

Arabuluculuk sürecine özgü bir kural da vardır. Bir taraf arabuluculuk bürosuna başvurduktan sonra karşı taraf aynı uyuşmazlık için ona karşı icra takibi başlatırsa, başvuran taraf son tutanaktan itibaren iki hafta içinde menfi tespit davası açar. Bu durumda takipten önce açılan menfi tespit davasındaki tedbir imkânı uygulanır (6325 sayılı Kanun m. 18/A-16).

İtirazın İptali Davası Sonucunda Ne Olur?

Mahkeme davayı kabul ederse borçlunun itirazını iptal eder ve takibin kabul edilen miktar üzerinden devamına karar verir. Alacaklı yeni bir takip başlatmaz; mevcut takip dosyasında devam eder. Mahkeme davayı reddederse itiraz geçerliliğini korur ve takip durmaya devam eder. Ayrıca her iki durumda da şartları varsa mahkeme tazminata hükmeder.

İtirazın iptali davası kabul edilirse

Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin belirttiği gibi borçlunun itirazı iptal edilince alacaklı, itirazla duran takibe devam edilmesini, yani haciz istemeyi talep eder. Bu nedenle yeni bir takip gerekmez; mevcut dosya yeniden işler. Haciz isteme hakkı ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl geçmekle düşer. Ancak itiraz veya dava hâlinde, bunların ortaya çıktığı tarihten hükmün kesinleşmesine kadar geçen zaman bu süreye katılmaz (İİK m. 78). Dolayısıyla dava süresince alacaklının haciz isteme hakkı korunur.

İtirazın iptali davası reddedilirse

Ret kararıyla itiraz yerinde kalır ve takip duran hâliyle kalır. Borçlu, şartları varsa kötü niyet tazminatı talep eder. Taraflar karara karşı kanun yollarına başvurma hakkına sahiptir. Kanun yoluna başvuru imkânı ve süresi için kararda gösterilen kanun yolu açıklamasını dikkatle okumak gerekir.

Dava ne kadar sürer?

Davanın süresi mahkemenin iş yüküne, bilirkişi incelemesine ve tanık sayısına göre değişir. Bu nedenle kesin bir süre vermek yanıltıcı olur. Belgeleri eksiksiz bir dosya, defter incelemesi gerektiren bir cari hesap uyuşmazlığına göre genellikle daha kısa sürede sonuçlanır.

Adım Adım İtirazın İptali Davası Süreci

İtirazın iptali davası süreci; itirazın tebliğiyle başlar, gerekiyorsa arabuluculukla devam eder, genel mahkemede yargılamayla sürer ve kararla takibin yeniden işlemesiyle biter. Aşağıdaki adımlar alacaklı açısından genel bir sıralama verir; her dosyada alacağın türü bazı adımları değiştirir.

Örnek Olay (Kurgusal)

Aşağıdaki örnek, itirazın iptali davasında sürenin, arabuluculuğun ve tazminatın birlikte nasıl işlediğini göstermek için kurgulandı. Kişi ve şirket adları gerçek değildir. Örnek, ticari alacakta dava şartı arabuluculuğun bir yıllık süreye etkisini ve likit alacakta inkâr tazminatını anlatır.

Şirket A, Şirket B’ye mal teslim eder ve faturalarını gönderir. Ödeme gelmeyince Şirket A ilamsız takip başlatır. Buna karşılık Şirket B süresinde borcun tamamına itiraz eder ve itiraz Şirket A’nın vekiline tebliğ edilir. Bir yıllık süre bu tebliğle başlar. Alacak ticari olduğu için Şirket A önce arabuluculuk bürosuna başvurur. Ancak görüşmeler anlaşamamayla biter ve arabulucu son tutanağı düzenler. Bu nedenle başvuru ile son tutanak arasında bir yıllık süre durur. Ardından Şirket A, asliye ticaret mahkemesinde itirazın iptali davası açar ve dilekçesine son tutanağı ekler. Mahkeme faturaları ve defter kayıtlarını inceler, teslimin yapıldığını ve fatura tutarlarının belli olduğunu kabul eder. Böylece itirazı iptal eder, takibin devamına ve alacak likit olduğu için icra inkâr tazminatına karar verir.

İtirazın İptali Davasında Sık Yapılan Hatalar

En sık hatalar; bir yılı yanlış tarihten saymak, arabulucuya gitmeden dava açmak, son tutanağı eklememek, takip talebini aşan faiz veya miktar istemek ve inkâr tazminatını talep etmeyi unutmaktır. Borçlu tarafta ise yetki itirazını cevap dilekçesinde yapmamak ve kötü niyeti delilsiz ileri sürmek öne çıkar.

• Süreyi anlaşamama tutanağından saymak: Süre itirazın tebliğiyle başlar (Yargıtay 11. HD 2024).
• Arabuluculukta geçen süreyi hesaba katmak: Başvurudan son tutanağa kadar süre işlemez (HUAK m. 18/A-15).
• Yanlış mahkeme: İcra mahkemesine itirazın iptali davası açılmaz; kira alacağında sulh hukuk, ticari alacakta asliye ticaret gündeme gelir.
• Takibi aşan talep: Takipte istenmeyen faiz türü veya fazla miktar davada istenemez.
• Tazminatı istememek: Mahkeme inkâr tazminatına talep olmadan hükmetmez.
• Likit olmayan alacakta tazminat beklemek: Hak tartışmalıysa mahkeme tazminata hükmetmez.
• Kısmi itirazı gözden kaçırmak: Takip itiraz edilmeyen kısım için zaten devam eder; dava yalnız itiraz edilen kısmı kapsar.
• Yetki itirazını geç yapmak: Davalı yetki itirazını cevap dilekçesinde ve yetkili mahkemeyi göstererek yapar.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynakça

Mevzuat

• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, m. 62, 66, 67, 68, 68/a, 72, 78. mevzuat.gov.tr
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 2, 4, 6, 10, 19, 26, 116, 117, 190. mevzuat.gov.tr
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m. 4, 5/A. mevzuat.gov.tr
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, m. 3. mevzuat.gov.tr
• 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, m. 18/A, 18/B. mevzuat.gov.tr
• 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, m. 73/A. mevzuat.gov.tr

Yargı kararları

• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2020/357, K. 2020/794, T. 20.10.2020.
• Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2024/3074, K. 2024/6421, T. 16.09.2024.
• Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2021/5111, K. 2021/10829, T. 03.11.2021.
• Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2017/9148, K. 2019/5965, T. 01.07.2019.
• Yargıtay 19. Hukuk Dairesi, E. 2014/20021, K. 2015/7868, T. 28.05.2015.

Bu makale genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayın özellikleri, yürürlükteki mevzuat ve güncel yargı kararları değerlendirmeyi değiştirebilir. Metin tek başına hukuki danışmanlık veya somut olaya özgü hukuki görüş yerine geçmez.